Hoofdredacteur Pieter Klok kondigde afgelopen week aan dat de krant zich steeds verder zal terugtrekken van sociale media ‘die geen enkele poging doen haatzaaien en ophitsen te stoppen of te ontmoedigen’. Verstandig, al las ik ook dat niet iedereen ter redactie overtuigd is. De krant zou zich terugtrekken in de eigen bubbel, waardoor de tegenstellingen in de samenleving alleen maar verder worden versterkt.
Los van het feit dat genoemde platformen in handen zijn van extreemrechtse oligarchen die een misleidend en kwaadaardig idee van de vrijheid van meningsuiting promoten, wil ik hier graag ingaan op dat argument – dat terugtrekking polarisatie in de hand zou werken. Ik ben bekend met dergelijke argumenten, niet in het minst omdat ik ze vroeger ook weleens heb gebruikt.
Ze kloppen alleen niet. Allereerst is het een misvatting om een uitwisseling op sociale media als volwaardig menselijk contact te zien; in veel opzichten heeft de interactie op sociale media meer van een computerspel, waarbij gebruikers hun eigen profiel als avatar zien, al dan niet anoniem. Het ontwerp van sociale media speelt daarin een cruciale rol: met likes, hartjes, retweets en vinkjes wordt het publieke debat een spel met beloningen en presenteren mensen een extreem gepolariseerde versie van zichzelf, om daarna gewoon weer de afwasmachine in te ruimen.
Een andere realiteit die veel mensen opzettelijk negeren, is dat mensen met veel vrije tijd het meest op sociale media zitten. En dat zijn niet noodzakelijkerwijs de meest interessante of gekwalificeerde stemmen in het debat, om het maar eufemistisch te stellen. Daarmee zeg ik niet dat zij niet gehoord zouden moeten worden, maar wel dat hun stem simpelweg zwaar oververtegenwoordigd is.
Dat je door actief te zijn op sociale media zou weten wat er speelt, is een smoes voor de luiheid en het eigenbelang van ‘verslaggevers’ die een zelfgecreëerde achterban willen blijven kapitaliseren. Dikwijls gecreëerd overigens door anderen naar de mond te praten, in plaats van door onafhankelijke of waardevolle journalistiek. Online zoeken naar mensen die jouw onderbuik bevestigen is géén journalistiek graafwerk. Dat is Telegraafwerk.
Net zoals de techmogols met financiële motieven een verwrongen idee van de vrijheid van meningsuiting promoten, betogen sommige journalisten dat zij onafhankelijker zijn dan collega’s die hun redactie serieuzer nemen dan hun volgers. Niets is minder waar; het naar de mond praten van de eigen achterban leidt juist tot afhankelijkheid. Journalisten hebben lezers, influencers hebben fans. De relatie tussen sommige journalisten en hun achterban is daarmee intrinsiek niet-journalistiek; de fans bepalen wat de maker maakt, want alleen bij dat vaste, herkenbaar geluid blijven ze fan.
Daarnaast: sloten journalisten zich vóór sociale media dan ook op in een bubbel? Natuurlijk niet. Sterker nog, elke minuut die wordt verdaan op sociale media is er één die je als journalist niet gebruikt om te spreken met een mens van vlees en bloed, een minuut waarin je niet de deur uitgaat, een minuut waarin je ook een echt mens had kunnen bellen. Dat werkt ook andersom: een doordachte lezersbrief heeft honderd keer meer waarde dan emotionele flodders op sociale media.
De smoesjes om op giftige platforms te blijven zijn dus op, zeker nu de alternatieven momentum krijgen. De verhuizing naar BlueSky begint aardig vorm te krijgen, waarmee X steeds meer het fascistische prikbord is dat het overigens vóór Musk ook al was. Journalisten die beweren dat je actief moet blijven op dat platform uit angst voor verkokering zijn full of shit: alleen undercoverjournalisten moeten ergens aan meedoen om erover te kunnen schrijven.
Over de auteur
Sander Schimmelpenninck is journalist, ondernemer en columnist van de Volkskrant. Eerder was hij hoofdredacteur van Quote. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant