Mannen die leiden en vrouwen die volgen? De latin-danscultuur neemt langzaam afscheid van vaste rollen op de dansvloer. Al gaat dat niet zonder horten of stoten. De Volkskrant keek mee bij het festival Terra Livre in Spanje.
Glimmende voorhoofden, tropisch behang op de muren en een grote, draaiende discobal aan het plafond. Zo snel als de temperatuur in het Spaanse dorp Talavera de la Reina ’s avonds daalt, zo snel stijgt ze in danszaal Sala Cachet.
De dj draait overwegend romantische bachata – een Dominicaans muziekgenre – afgewisseld met energieke salsa. Bezoekers dansen in koppels, hun plakkerige lichamen draaien om elkaar heen en lijken soms even te versmelten.
Tot hier is dit een beschrijving van een gemiddeld latin-dansfeest. Toch is het festival Terra Livre, op anderhalf uur rijden ten zuidwesten van Madrid, dat allesbehalve. Alleen al niet vanwege de vraag die bezoekers elkaar voorafgaand aan elk dansje stellen: ‘Wil je leiden, volgen of afwisselen van rol?’
In de latin-danswereld is de man van oorsprong de baas: als leider stuurt hij zijn partner en bepaalt hij welke pasjes zij doet. De vrouw is passief en volgt de bewegingen van de man. Maar zoals de traditionele rolverdeling in steeds meer huishoudens op de schop gaat, zo gebeurt dat ook op de dansvloer, onder aanmoediging van feministen en de lhbti-gemeenschap.
De Portugese Tiago Adegas (31) merkte dat de heteronormativiteit in de danswereld hem tegen begon te staan. ‘Toen ik op mijn 20ste dansles nam, mocht ik niet meedoen als volger’, zegt hij. ‘In de salsa en bachata hoort de man nu eenmaal te leiden, zo werd me verteld. Vrouwen leren sierlijke arm- en heupbewegingen, mannen leren hoe ze de vrouw moeten sturen. Ik heb dat nooit eerlijk gevonden.’
Samen met zijn Spaanse partner Felipe Ramírez (31) besluit hij in 2020 een tegengeluid te laten klinken. Het stel wil een dansvloer creëren waar iedereen zich welkom voelt, wat je gender of geaardheid ook is. Het organiseren van Terra Livre – ‘Vrij land’ in het Portugees – maakt deel uit van die missie.
De soberheid van het bedrijventerrein waar de zesde editie van het evenement plaatsvindt, heeft geen invloed op het humeur van de vierhonderd bezoekers: op hun gezichten staat bijna uitsluitend een brede glimlach. De helft van de dansvloer is gevuld met danskoppels van hetzelfde geslacht, en niemand kijkt daarvan op.
Volgens Ramírez en Adegas zou dat op elke dansvloer het geval moeten zijn. Met het plaatsen van dansvideo’s op Instagram – waar ze ruim 80 duizend volgers hebben – normaliseren ze het beeld van twee dansende mannen. Daarnaast geven ze salsa- en bachatalessen waarin er geen vaste leiders of volgers zijn: iedereen wisselt tijdens het dansen van rol.
Als leider kun je de regie uit handen geven door de spanning op je bovenlijf omlaag te brengen – zo voelt je partner dat je de proactieve rol overdraagt. Andersom kan de volger ook juist de leiding ‘stelen’ door zelf de lichaamsspanning op te voeren of de positie van de handen te veranderen. Het dansen wordt zo een soort pingpongspel waarbij de leidende rol continu heen en weer gekaatst wordt.
Ramírez en Adegas doopten de fluïde dansvorm Role Rotation. Ze bouwden er een onlineplatform omheen met een wereldkaart waarop je metgezellen kunt vinden die ook graag van rol switchen, inclusief namen en Instagramaccounts. Daarnaast leiden ze docenten op die het rolwisselen verder kunnen verspreiden. Inmiddels zijn er zeventig gecertificeerde Role Rotation-docenten, verspreid over de hele wereld.
Een aantal van hen is aanwezig op Terra Livre, waar 80 procent van de bezoekers afkomstig is uit het buitenland – sommigen zijn zelfs speciaal vanuit de Verenigde Staten en Canada overgevlogen. Welke rol mensen op het festival willen dansen, is in één oogopslag te zien aan de armbandjes die ze dragen: geel is leider, blauw is volger en groen betekent dat je beide rollen danst.
De Nederlandse Dorien Donker (33) en Astrid Malschaert (29) hebben allebei een groen bandje om hun pols. Ze zijn speciaal voor Terra Livre naar Spanje afgereisd. ‘Ik dans al vanaf mijn eerste les als leider’, zegt Donker. ‘Het leek me fijn om wat assertiever te zijn en zelf de regels te bepalen. Later ben ik het volgen erbij gaan leren, want dat vond ik toch ook fijn om te kunnen. Het maakt me een betere danser.’
Malschaert vindt volgen leuk, maar zou het niet continu willen doen: ‘Het gaat tegen mijn principes in om altijd maar te volgen omdat ik een vrouw ben. Als een van mijn favoriete liedjes wordt gedraaid, wil ik kunnen meebepalen hoe we dansen. Bovendien heb je met Role Rotation een intensere band met je partner. Je moet heel goed letten op de energie die iemand geeft en hoe je daarop reageert.’
In Nederland volgen ze daarom speciale Role Rotation-lessen bij Synergy Dance Academy in Utrecht. De oprichters van die dansschool, Linda van Biljouw (33) en Fiorella Colantuono (32), begonnen in coronatijd te experimenteren met het afwisselen van leiden en volgen.
‘In een podcast hoorde ik Tiago Adegas vertellen over Role Rotation’, zegt Colantuono in een videogesprek. ‘Ik dacht: huh, maar dat is wat wij ook doen, alleen dan niet onder die naam. We hebben meteen een bericht gestuurd om ons bij de beweging aan te sluiten.’
Zo werden Van Biljouw en zij het eerste vrouwelijke Role Rotation-koppel ter wereld. Inmiddels geven ze wekelijks aan vijf groepen les in Amsterdam en Utrecht, en in de weekenden op dansfestivals door heel Europa. Het vergt in het begin wat extra hersentraining om beide rollen te leren, zeggen ze, maar later werpt het z’n vruchten af. Zo sta je als vrouw niet meer aan de kant te wachten als er in de les of op een feest een mannentekort is.
Bovendien leer je je beter te verplaatsen in je partner. ‘In traditionele lessen zitten mensen heel erg op hun eigen eiland. Beide dansers zijn bezig met hun eigen taak. Als het niet goed gaat, is het makkelijk de ander de schuld te geven’, aldus Colantuono. ‘In onze lessen leer je daarentegen hoe het is om in de andere rol te zitten. Dat creëert begrip en harmonie.’ Welke rol(len) hun studenten buiten de les om kiezen, maakt de dansdocenten niets uit. Van Biljouw: ‘Als ik niet zo lekker in m’n vel zit zeg ik ook weleens: ik zou vanavond graag alleen volgen. Het kan per dag of uur verschillen.’
De term Role Rotation heeft zich de afgelopen jaren als een lopend vuurtje door de danswereld verspreid. Veel bachatadansers zijn inmiddels – praktiserend of niet – bekend met het begrip. Naast Spanje worden ook in landen zoals Frankrijk, Duitsland, Engeland, België en de Verenigde Staten evenementen georganiseerd waar dansers uit het keurslijf stappen. Ook op veel latinfeestjes in Nederland zijn tegenwoordig Role Rotation-dansers te vinden.
Je vrij kunnen voelen om te doen wat je zelf wilt is belangrijk, zegt Tiago Adegas, en zeker ook op de dansvloer. ‘Soms zit het in simpele dingen zoals je woordkeuze.’ Waar nagenoeg alle dansleraren in de lessen voorheen onderscheid maakten op basis van geslacht – ‘alle mannen links, alle vrouwen rechts’ – spreekt een toenemend aantal tegenwoordig van leiders en volgers. Een grote stap vooruit, vindt Adegas. ‘Door te zeggen ‘zij danst als man’ of ‘hij danst als vrouw’ insinueer je dat diegene de verkeerde kant kiest. Wij leren onze studenten dat dat absoluut niet het geval is.’
Ondanks die vooruitgang worden rolwisselende dansers nog altijd geconfronteerd met vooroordelen. Zo worden Van Biljouw en Colantuono in Nederland vaak onterecht aangezien als lesbisch stel, en krijgen ze zelfs de vraag of ze weleens seks met elkaar hebben.
Terra Livre-bezoeker Donker werd onlangs op een feestje in Amsterdam door een man losgerukt van haar vrouwelijke danspartner. ‘Hij zei: er zijn genoeg mannen, hoor!’ Blijkbaar gaat het er niet in dat twee vrouwen er bewust voor kiezen om met elkaar te dansen.’ Nog hoger is de drempel voor (hetero)mannen, die lang niet altijd het balletje op de dansvloer durven opgooien als zij liever als volger willen dansen.
Adegas ziet het negatieve commentaar aan de lopende band voorbijkomen, al raakt het hem inmiddels niet meer. ‘Voorheen blokkeerden we alle haters op sociale media, maar daar zijn we mee gestopt. We willen juist laten zien dat dit nog altijd aan de orde is’, zegt hij. ‘Ik hoop dat wij de klappen voor anderen kunnen opvangen. Niet iedereen staat stevig genoeg in z’n schoenen om zulke kritiek aan te kunnen. We krijgen veel berichten van mensen die het er zwaar mee hebben.’
Ook op Terra Livre lopen de emoties hoog op. Een dansvloer waar iedereen mag zijn wie hij wil, is voor sommige dansers een bijna niet te bevatten ervaring. Tijdens een bachatademonstratie van Ramírez en Adegas op het nummer Love Myself, waarin zanger Blake McGrath de luisteraar aanmoedigt om jezelf te accepteren zoals je bent, krijgt het stel minutenlang applaus. Dansers komen geëmotioneerd naar de mannen toe om ze te bedanken.
‘Sommige deelnemers uit conservatieve landen hebben sinds de vorige editie van het festival niet meer de kans gehad om hun passie uit te oefenen’, zegt Ramírez. ‘En mogelijk duurt het nog tot de volgende editie tot ze het weer kunnen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant