Om de toeslagenouders sneller en beter te compenseren, adviseert de commissie-Van Dam om de methode-Laurentien ruim baan te geven. Een steun in de rug voor de aanpak, waarover veel discussie was.
Fatima Gonçalves is blij dat ze voor de afhandeling van de schade die ze leed door de toeslagenaffaire heeft gekozen voor de methode-Laurentien. ‘Toen ik mijn verhaal had verteld, viel er een zware last van mijn schouders’, vertelt de Rotterdamse.
De meeste toeslagenouders zijn heel tevreden over deze werkwijze, waarbij de schade wordt berekend aan de hand van hun verhaal, zoals opgetekend door een ‘luisterend schrijver’. Het werkt, oordeelde de commissie-Van Dam donderdag in een advies over het versnellen van de traag verlopende hersteloperatie. De methode-Laurentien moet de belangrijkste schaderoute worden. ‘Wij gunnen alle gedupeerde ouders een luisterend schrijver’, aldus de commissie.
Het advies is een grote steun in de rug voor de stichting Gelijkwaardig Herstel, opgezet door prinses Laurentien. Die reageerde verheugd op het advies. ‘We zijn heel blij met de erkenning die we krijgen’, zegt woordvoerder Frederike van Urk. ‘Het is een bevestiging dat werken uit vertrouwen loont.’
Maar er is ook frustratie bij de stichting, omdat er nog veel onzeker is. De Tweede Kamer moet nog beslissen in hoeverre ze het advies van de commissie-Van Dam gaat overnemen.
Duidelijk is dat zeker niet iedereen binnen de overheid gecharmeerd is van de werkwijze, die uitgaat van vertrouwen in het verhaal van de ouders. Het ministerie van Financiën eiste meer controle en hierover ontstond een slepend conflict. Op die ‘controlecultuur van het ministerie van Financiën’ uit de commissie-Van Dam nu juist kritiek, omdat die ‘de uitvoering in de weg zit’ van de beloofde ruimhartige compensatie. De sturing van de hersteloperatie zou daarom volgens de commissie naar Sociale Zaken moeten.
Samen met een groep toeslagenouders ontwikkelde prinses Laurentien de werkwijze als alternatief voor de volledig vastgelopen werkwijze van de overheid, met de Commissie Werkelijke Schade. Al snel nadat de proef met de methode-Laurentien eind 2023 van start was gegaan, liep de discussie hoog op.
Het ministerie van Financiën vond dat de stichting te veel geld uitkeerde – gemiddeld ver boven een ton euro per ouder – en te weinig bewijs vroeg van de aangedragen schadeposten: bijvoorbeeld als de ouders vertelden dat zij hun baan of huis waren verloren door de toeslagenaffaire.
In de zomer van vorig jaar besloot de overheid dat de stichting alleen verder mocht als de schade-analyses van de gedupeerden werden voorgelegd aan controleurs van Financiën. Die controleurs keurden vervolgens alle ingestuurde berekeningen af.
De verhoudingen raakten afgelopen zomer verder verstoord toen meldingen van ambtenaren over het ‘te emotionele gedrag’ van prinses Laurentien uitlekten. Er waren geen formele klachten, maar de prinses trad wel terug als voorzitter van de stichting.
Na enkele maanden stilstand hebben de stichting en het ministerie van Financiën eind vorig jaar de strijdbijl begraven en komt het werk weer langzaam op gang.
Inmiddels hebben vierhonderd ouders middels deze methode een schadeovereenkomst getekend. Dat is een klein aantal gezien de mogelijk twintigduizend gedupeerden die voor deze methode zouden kunnen kiezen. De vraag is of de stichting in staat is tot zo’n grote opschaling.
Daarvoor zijn ten eerste veel meer vrijwilligers nodig die ‘luisterend schrijver’ willen worden. Zij noteren het verhaal van een gedupeerde, waarna schade-experts aan de hand daarvan het compensatiebedrag bepalen.
Ruim 4.500 vrijwilligers hebben zich inmiddels gemeld, onder wie predikant Claartje Kruijff. Zij tekende het verhaal op van Fatima Gonçalves. ‘Ik voelde een schuldgevoel toen ik hoorde over de ellende van de toeslagenaffaire. Zo kon ik mijn steentje bijdragen aan het herstel’, zegt Kruijff. ‘Toen ik Fatima ontmoette, moest ik eerst haar vertrouwen winnen.’
‘God heeft jou op mijn pad gebracht om naar mij te luisteren’, zegt Gonçalves. ‘Mijzelf was het niet gelukt om dit op papier te krijgen, mijn hoofd liep over.’ Kruijff wordt er verlegen van. ‘Ik heb juist veel van jou geleerd, van jouw ongelooflijke veerkracht.’
‘Voordat ik gedupeerd werd, was ik een heel blij persoon, een vlinder, ik ging vaak uit’, vertelt Gonçalves. ‘Daarna was ik gebroken, en vertrouwde ik alleen mijn familie nog. Maar Claartje heeft echt de tijd voor mij genomen.’
Gonçalves vertelt dat het langzaamaan een beetje beter met haar gaat. Door de terugvorderingen van de Belastingdienst moest ze destijds haar zorgopleiding afbreken. Ze werkt nu in een kledingwinkel.
‘Soms schrik ik nog als de herinnering opkomt dat mijn kinderen honger hebben geleden’, zegt Gonçalves. ‘Ik zal nooit meer helemaal worden wie ik was, maar ik kan wel weer naar de bioscoop zonder dat ik een paniekaanval krijg.’
‘Onze gesprekken gingen over grote thema’s, over dromen, over lijden en over heling’, zegt Claartje Kruijff. ‘Er zijn nog zo veel toeslagengedupeerden die gehoord moeten worden.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant