Met nog vier weken te gaan tot de Duitse verkiezingen, schildert CDU-leider Friedrich Merz zijn buitenlandbeleid. Europa moet zich volgens de mogelijke nieuwe bondskanselier bewapenen ‘tot op Amerikaans niveau’. Duitsland gaat daarbij het voortouw nemen.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
Grote woorden van CDU-leider Friedrich Merz, die op koers ligt eind februari de Duitse verkiezingen te winnen. Duitsland wil met Europese partners een defensie-industrie ontwikkelen die zich ‘in kwaliteit én kwantiteit’ kan meten met die van de VS. Oekraïne moet de oorlog tegen Rusland winnen en ‘territoriale integriteit’ herstellen. Israël krijgt weer alle wapens die het nodig heeft. Ontwikkelingshulp gaat Duitse strategische belangen dienen.
De CDU-leider schetste zijn visie op Duitslands toekomstige rol in Europa en de wereld donderdag ten overstaan van de wereldpers en diplomaten. De CDU ligt met 30 procent ruim bovenaan de peilingen; Merz heeft grote kans na de verkiezingen van 23 februari het land te leiden. Zijn rede biedt een vergezicht op de wereld zoals Merz die ziet, maar de antwoorden die hij daarop formuleert zitten vol obstakels.
Volgens Merz wordt de wereldorde bepaald door systemische rivaliteit tussen twee groepen. Aan de ene kant staan de liberale democratieën, aan de andere kant de anti-liberale autocratieën. Onder aanvoering van China en Rusland, maar ook met landen als Iran en Noord-Korea. Zij maken aanspraak op invloedssferen, bedrijven daarbij machtspolitiek, en werken onderling samen.
‘Met de huidige instrumenten in onze veiligheidspolitiek kunnen we deze uitdagingen niet de baas worden’, zegt Merz. Na 75 jaar waarin Europa altijd op bijstand van de Amerikanen kon rekenen, zegt hij, moet het continent nu sterker en zelfstandiger worden. ‘Duitsland draagt, als de grootste economie van Europa, verantwoordelijkheid. Niet alleen voor haar eigen belangen, maar ook voor de Europese handelsbekwaamheid.’
De vurige wens om militair meer samen te werken, bestaat al vele jaren. Wat betreft wapensystemen komt dat nauwelijks van de grond. Volgens Merz wordt Europese defensiesamenwerking bemoeilijkt doordat er 178 verschillende wapensystemen zijn die niet op elkaar aansluiten, en 17 typen tanks. De Amerikanen hebben 30 wapensystemen en één tank.
Behalve geld is daarom volgens Merz een fundamentele heropbouw nodig van de Europese én nationale defensie-industrieën. Daarbij kan een Duitse ommekeer helpen, zegt Marcel Dirsus van het Instituut voor Veiligheidspolitiek aan de universiteit van Kiel.
‘De afgelopen decennia waren het juist de Duitsers die vaak dwarslagen bij dit soort projecten; er was een flinke kloof tussen hoe Berlijn en bijvoorbeeld Parijs of Londen de wereld zagen. Ik denk niet dat het realistisch is om alle Europese wapensystemen te integreren, maar er zijn zeker mogelijkheden voor meer samenwerking.’
Probleem is wel: Merz moet de verkiezingen nog winnen, en dan moeten zijn plannen nog langs de coalitiepartners. Het is bijvoorbeeld zeer de vraag of een SPD-buitenlandminister het zo’n goed idee vindt om buitenland- en veiligheidspolitiek over te hevelen naar een Nationale Veiligheidsraad in het Kanzleramt. En een eventuele Groene coalitiegenoot zal dwarsliggen bij Merz’ plan om ontwikkelingshulp in dienst te stellen van strategische belangen.
Merz belooft ook dat er geen ontwikkelingshulp meer gaat naar landen die weigeren uitgeprocedeerde asielzoekers op te nemen, of zich inlaten met terreur. Als hij verkozen wordt, wil de CDU-leider per direct de Duitse grens ‘feitelijk sluiten’ voor migranten zonder verblijfspapieren, inclusief asielzoekers. Het is zeer de vraag of dat juridisch haalbaar is.
Merz maakte niet concreet hoe hij zijn ambities voor een assertiever Duitsland wil bekostigen. De CDU-leider zei slechts dat hij tegen EU-schuldpapier is. Gevraagd welk deel van het Duitse bnp hij als kanselier zou willen reserveren voor defensie – de Navo-norm van minimaal 2 procent, Ruttes voorstel van 3 of 3,5 of Trumps eis van 5 procent – zei Merz dat hij niet zoveel op heeft met ‘dit soort rondvliegende cijfers’. Duitsland moet eerst maar eens de 2 procent halen, aldus Merz.
De grootste uitdaging voor Merz, en voor andere regeringsleiders die verregaande investeringen in de Europese defensie bepleiten, is de kiezer. Want er is geld voor nodig. Heel veel geld.
‘Ik ben best optimistisch over Merz’ plannen voor meer Europese samenwerking en strategisch denken,’ zegt defensie-expert Dirsus, ‘maar ik denk dat de grote uitdaging wordt om de kiezer ervan te overtuigen hier belastinggeld aan uit te geven, ten koste van bijvoorbeeld sociale voorzieningen. De oppositie zal de vloer ermee aanvegen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant