Honderdduizenden huishoudens zaten vrijdag in Ierland zonder stroom. In Schotland reden geen treinen en overal op de Britse eilanden bleven vliegtuigen aan de grond. Een ‘explosief’ verhevigde storm was het, die de Ieren en Britten vrijdag om de oren kregen. Hoe uniek is dit fenomeen eigenlijk?
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
De inzittenden van vlucht BA274 van Las Vegas naar Londen hebben geweten dat er iets in de lucht hing. Eenmaal op grote hoogte spoot hun vliegtuig opeens vooruit met een noodgang van liefst 1.310 kilometer per uur, slechts 35 kilometer per uur onder de geluidssnelheid.
Het vliegtuig liftte mee met het fenomeen dat vrijdag zorgde voor code rood in delen van Ierland en Schotland: een ongewoon sterke straalstroom. Met meer dan 400 kilometer per uur smeet die kolkende rivier van lucht bovenin de lage atmosfeer deze week vliegtuigen de Atlantische Oceaan over.
Maar ook weersystemen werden richting Europa geblazen. Zo’n weersysteem is bij de Britse eilanden tot ontploffing gekomen. Neem dat letterlijk: ontploffing. Een ‘bomcycloon’ is de naam die experts ook wel gebruiken voor razendsnel in kracht toegenomen stormen als Éowyn.
Een ‘explosief’ ontwikkelende storm, is een andere aanduiding. Die term slaat op de snelheid waarmee luchtdruk in het hart van de storm naar beneden kukelt. Bij Éowyn bedroeg de drukval 50 hectopascal in een etmaal, ruim twee keer zoveel als nodig is voor de definitie van ‘explosief’. De BBC sprak zelfs van een fenomeen dat eens per generatie voorkomt.
Op zichzelf is Éowyn niet eens ongewoon. Het gebeurt vaker in de winter dat de straalstroom aantrekt en op grote hoogte stormen (en vliegtuigen) richting Europa slingert. In de winter ligt de straalstroom bovendien vaker boven de Britse eilanden. Komt daar opeens bomcycloon Eunice aan (in 2022), of Cíaran (2023).
‘Éowyn ziet eruit als een typische extratropische winterstorm’, legt Nicholas Leach van de Universiteit van Oxford uit, via de onafhankelijke Britse expertdienst Science Media Centre. ‘Maar zijn intensiteit is ongebruikelijk. Hij heeft een uitzonderlijk snelle cyclogenese ondergaan, en de verwachte windsnelheden zijn zeer ongebruikelijk.’
Stormen als Éowyn worden gesmeed op het breukvlak tussen koud en warm, in dit geval langs een koudefront boven de Noord-Atlantische oceaan. Dat is dezelfde vrieskou die eerder deze week de inauguratie van president Trump naar binnen dwong. Op de grens dwingt de koude lucht de warmere lucht omhoog. Daardoor ontstaat een lagedrukgebied, dat weer meer lucht aanzuigt.
Zo ontstaat een dans van wolkenvorming, luchtverplaatsing en dalende druk, die steeds sneller gaat en extra hard draait als de straalstroom het geheel door elkaar roert. Het is de perfecte storm. Zelfs in Nederland, zonder direct uitzicht op de Atlantische Oceaan, veroorzaakt hij stormachtig weer en regen.
In algemene zin zijn het fenomenen die vaker te verwachten zijn op een aarde die opwarmt. Sarah Kew van het KNMI wijst op een rapport van het onderzoekscollectief waarin ze actief is, het World Weather Attribution Initiative. Nu al nemen winter- en herfststormen in het Verenigd Koninkrijk en Ierland zo’n 20 procent meer regenval mee dan voorheen. ‘Nog maar 1,3 graad opwarming, en de winters en herfsten in het Verenigd Koninkrijk en Ierland zijn al significant natter’, zegt ze.
Maar dat is de neerslag: de hand van het opwarmende klimaat in de stormen zelf is een stuk lastiger te bepalen. ‘Het is misschien verleidelijk om de uitzonderlijke storm Éowyn toe te schrijven aan klimaatverandering. Maar in dit geval ligt het niet zo zwart-wit’, waarschuwt hoogleraar klimaatwetenschap Tim Palmer van de Universiteit Oxford.
Best kans dat de storm wat intenser is door de opwarming. Maar zeker is het niet: wetenschappers hebben volgens Palmer eenvoudigweg de computermodellen niet om zulke regionale fenomenen goed te vatten.
Intussen huilt de wind, terwijl daarbuiten Éowyn tekeergaat. En op de oceaan ligt de volgende storm alweer klaar om door de straalstroom naar Europa te worden gekatapulteerd. Die bereikt naar verwachting zondag of maandag de Britse Eilanden.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant