Waar lopen de correspondenten van de Volkskrant tegenaan in hun dagelijkse leven? Vandaag: Geert Groot Koerkamp ziet in Rusland hoe er parallellen worden getrokken tussen de Tweede Wereldoorlog en de oorlog in Oekraïne.
‘Van VOV tot SVO’, staat met grote letters op de borden voor de ambassade van Estland. Het is een openluchttentoonstelling zoals ze de afgelopen jaren zijn verrezen op tal van plekken in Moskou, maar eerst en vooral in de buurt van westerse ambassades.
VOV is de Russische afkorting van de ‘Grote Vaderlandse Oorlog’, zoals de Tweede Wereldoorlog in Rusland wordt genoemd, althans vanaf het moment dat de Duitse troepen in 1941 de aanval openden op de Sovjet-Unie. En SVO staat voor ‘speciale militaire operatie’, de term die hier sinds 2022 wordt gebezigd voor het Russische militaire optreden tegen Oekraïne.
De boodschap is duidelijk: dat Rusland in Oekraïne dezelfde strijd voert als destijds tegen Hitler-Duitsland. Minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov maakte de vergelijking nog maar eens in zijn nieuwjaarspersconferentie. ‘Tientallen landen, bezet door de Duitsers, stuurden hun militairen om de Sovjet-Unie te verwoesten en te vernietigen’. ‘De geschiedenis herhaalt zich’, aldus Lavrov.
Het komend voorjaar wordt wereldwijd het eind van de Tweede Wereldoorlog herdacht, precies tachtig jaar geleden. Vladimir Poetin heeft 2025 uitgeroepen tot het jaar van de ‘Beschermer van het Vaderland’.
Vorige week besprak hij de plannen voor het jubileumjaar met onder anderen de minister van Defensie. Er was natuurlijk de nodige aandacht voor de nog levende Russische oorlogsveteranen van toen. Volgens de defensieminister zijn dat er nog zo’n zevenduizend, van de miljoenen soldaten van het Rode Leger die in 1945 terugkeerden van het front. Deze bijna honderdjarigen kunnen rekenen op een extra toelage van omgerekend 800 euro. En voor zover dat nog niet is gebeurd, moeten ze van Poetin allemaal tot ereburger worden benoemd.
Maar inmiddels heeft Rusland een snel groeiend leger van ‘nieuwe’ veteranen, die hebben deelgenomen aan de strijd in Oekraïne. Zij moeten volgens het Kremlin worden ingezet in het landsbestuur en bij de ‘patriottische opvoeding’ van de jeugd.
Op de bijeenkomst met Poetin stelde zijn achternicht en onderminister van Defensie Anna Tsiviljova voor jaarlijks ‘patriottische spelen’ te organiseren. Het doel: ‘traditionele waarden overdragen, en kennis van de cultuur en geschiedenis van ons land’. De deelnemende teams zullen worden gecoacht door ‘onze helden van de speciale militaire operatie, onze veteranen’, aldus Tsiviljova. Poetin knikte goedkeurend.
Juist onder zijn bewind is de herinnering aan de oorlog van toen uitgegroeid tot een ware cultus. In 2008 liet hij voor het eerst in de moderne Russische geschiedenis weer zwaar militair materieel rollen over de kasseien van het Rode Plein. De parade moest ten overstaan van het land en de wereld Ruslands status als grootmacht onderstrepen, alsook het door het Kremlin gepropageerde idee van Rusland als ‘belegerde veste’.
De politisering van het verleden betekent ook dat kritiek op de officiële lezing van de Tweede Wereldoorlog uit den boze is. Uitgeverij Eksmo haalde deze maand het boek Irena’s kinderen uit de verkoop na ‘klachten van lezers’. De lezers in kwestie schrijven voor een pro-Kremlinkanaal op Telegram, waar ze zich stoorden aan een frase in het boek waarin wordt gesproken van verkrachtingen door Sovjetsoldaten in Polen in 1945.‘Er worden disciplinaire maatregelen genomen’, aldus de uitgever. ‘Het boek is opgestuurd voor aanvullende expertise.’
De Russische historicus Sergej Mironov stond bijna een kwart eeuw aan het hoofd van het Staatsarchief. Maar toen hij 2015 verklaarde dat een bekende Sovjetmythe over de ‘28 helden van de Panfilovdivisie’ niet klopte, werd hij meteen de laan uitgestuurd. Mironov was er niet rouwig om. ‘Geschiedenis en propaganda zijn verschillende dingen’, zei hij.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant