‘We zullen weer een rijk land worden en het is het vloeibare goud onder onze voeten dat ons daarbij gaat helpen’, zei Donald Trump bij zijn inauguratie. Zijn slogan drill baby drill zette hij kracht bij door direct een reeks maatregelen te tekenen die door de fossiele industrie met enthousiasme zijn begroet. Wat zijn de gevolgen?
‘We gaan boren en boren en al die dingen die we willen doen’, hield Trump deze week zijn juichende gehoor voor in de Capital One Arena in Washington, kort voor hij begon met het ondertekenen van een reeks orders. ‘Wat we niet gaan doen is dat wind-ding.’
Hoewel de Verenigde Staten ’s werelds grootste producent van olie en gas zijn, kondigde de nieuwe president een nationale noodtoestand af voor energie. Die maakt het makkelijker pijpleidingen te leggen voor het transport van fossiele brandstoffen als olie.
Trumps doel is onder meer lagere prijzen aan de benzinepomp, om het dagelijks leven makkelijker te maken voor de vele Amerikanen die nog altijd rondrijden in benzineslurpers. Elektrisch rijden heeft voor de regering Trump afgedaan.
Leiden de maatregelen inderdaad tot meer en goedkopere olie? ‘Ik ben daar sceptisch over’, zegt Warren Patterson, hoofdanalist van de grondstoffentak van ING in Singapore. Hoewel de fossiele brandstoffenindustrie het verminderen van de regeldruk en het opnieuw openstellen van offshore boormogelijkheden zal verwelkomen, voorziet de analist niet meteen nieuwe investeringen in olievelden. ‘De Amerikaanse olieproductie is afhankelijk van de prijs.’
Die zal bij overschotten dalen. Nu al is er volgens het Internationale Energieagentschap een wereldwijd oliesurplus van 5 miljoen vaten per dag (op een totaal van bijna honderd miljoen). Om die reden heeft oliekartel Opec de eigen productie al vele maanden op een lager pitje staan.
Nog meer olie zal de prijzen verder drukken. Als olie naar de zin van de producenten te goedkoop wordt, zal als eerste de Amerikaanse schalie-olie-industrie er de brui aan geven, zoals eerder ook is gebeurd. De winning van schalie-olie is duurder dan die van het zwarte goud dat ‘gewoon’ uit de grond gepompt kan worden.
Grote Amerikaanse olieconcerns als ExxonMobil en Chevron hebben anderhalf jaar geleden voor tientallen miljarden grote schalie-olieproducenten gekocht. Met hun nieuwe bezit kunnen ze flexibel inspringen op de vraag, zonder kostbare zoektochten naar nieuwe olie. Zo kunnen deze oliereuzen veel flexibeler reageren op prijzen: bij hoge prijzen meer schalie-olie, dat in ruime mate voorradig is, en als de prijs instort die kraan weer een stukje dichtdraaien.
En dan is er het nog altijd machtige Opec, dat de productie opnieuw zal verlagen als er te veel olie op de markt komt, om zo de prijzen te stutten. ‘Olieconcerns zullen hun productie niet verhogen als het voor hen financieel niet zinvol is’, vat Warren het samen. ‘Het zal daarom extreem moeilijk zijn om zowel lagere olieprijzen als een hogere productie te realiseren.’
Trump besloot dat er weer nieuwe exportvergunningen afgegeven kunnen voor vloeibaar aardgas (lng). Daarnaast zette hij maandag direct Europa onder druk om meer gas uit de VS te kopen, door te dreigen met hoge kosten: ‘Dat is het enige dat ze snel kunnen doen om hoge tarieven te voorkomen’, zei Trump tegen verslaggevers.
Dat zijn mogelijk acties met impact, maar niet op de korte termijn, zegt analist Andreas Schroeder van ICIS, een bureau dat marktinformatie levert voor de energiehandel. ‘De projecten die profiteren van Trumps decreet kunnen pas na 2028 echt voor meer gas op de wereldmarkt zorgen’, aldus Schroeder.
De komende jaren komt er sowieso al een groot aantal fabrieken gereed waar Amerikaans schaliegas vloeibaar gemaakt wordt en op transport gaat. De Amerikaanse exportcapaciteit zal daardoor de komende jaren bijna verdubbelen.
Dat een groot deel van dat gas naar Europa gaat, ligt ook zonder Trumps beleid voor de hand. Het Russische aardgas dat na de oorlog in Oekraïne wegviel, is afgelopen jaren immers vervangen door lng. Inmiddels komt ongeveer een derde van het aardgas in Europa via tankers over zee en bijna de helft daarvan uit de VS.
Zolang de prijs van aardgas in de EU hoog is, zullen ook de extra tankers de komende jaren waarschijnlijk naar Europa varen, verwacht analist Warren Peterson van ING. ‘Maar door de extra exportcapaciteit uit de VS en ook de extra productie uit Qatar zal de Europese gasprijs de komende jaren dalen.’
Daar gaat zich dan hetzelfde mechanisme voordoen als met de olie. Er mag dan wel meer gedrilld worden, maar als het niet lucratief meer is, doen de gasproducenten in de VS dat gewoon niet.
Volgens Andreas Schroeder bieden gasdeals met de VS ook kansen voor Europa. ‘Zeker als je daarmee langere tijd voor een redelijke prijs gas kunt kopen en tegelijkertijd voorkomt dat Trump hoge importtarieven gaat heffen.’ Alleen is hem niet duidelijk hoe zo’n deal er praktisch uit zou zien. ‘De EU koopt zelf geen gas. Dat doen bedrijven die zich laten leiden door vraag en aanbod.’
Het belangrijkste probleem: de klimaatimpact van het Amerikaanse schaliegas. Het gas wordt in de VS gewonnen door fracking, waarbij poreus gesteente diep in de grond kapot wordt gemaakt. Bij de winning lekt veel aardgas, een zeer sterk broeikasgas. Amerikaanse lng is mede daardoor zelfs schadelijker dan steenkool en veel slechter dan gas uit de Noordzee.
Op papier is dat niet het probleem van de EU. Of je nu een kubieke meter aardgas uit de Noordzee verbrandt of een kuub Amerikaans, maakt voor de CO2-boekhouding van Europa niet uit. De impact van de winning komt op het conto van de VS. ‘En Trump maakt het niet uit, hij is ook uit het Klimaatakkoord van Parijs gestapt’, zegt Schroeder. ‘Er is dus eigenlijk geen probleem.’ Dat is, erkent hij, een cynische conclusie. Want het klimaat houdt geen rekening met grenzen.
Afgaande op de duikvlucht die sommige bouwers van windturbines deze week op de beurs maakten, is Trump zeer slecht nieuws voor de energietransitie. De Deense bedrijven Vestas en Orsted verloren respectievelijk 7 en 17 procent van hun waarde. Dat er geen nieuwe vergunningen worden afgegeven voor windparken op zee, zoals Trump aankondigde, heeft dus zeker impact.
Olof van der Gaag, directeur van de Nederlandse Vereniging voor Duurzame Energie, schrok ook van enkele andere besluiten van Trump. Zo heeft de president alle betalingen en subsidies stopgezet in het kader van de Inflation Reduction Act, de wet waarmee Joe Biden bedrijven stimuleerde die onder meer elektrische auto’s, zonnepanelen, accu’s en warmtepompen bouwen.
Trump is de eerste dagen een extreme versie van zichzelf geweest, concludeert Van der Gaag: ‘Hij doet wat hij gezegd heeft, maar dan met een schepje erbovenop. In zijn Energie Noodplan worden zon- en windenergie bijvoorbeeld niet eens als energiebron genoemd.’
Toch geloven de meeste economen en analisten niet dat het Trump zal lukken de energietransitie een halt toe te roepen. Al was het maar omdat de vraag naar elektriciteit in de VS razendsnel groeit, zegt Nina Fahy, directeur van de New Yorkse afdeling van RaboResearch. ‘Neem alleen het aantal datacenters vanwege de explosie in het gebruik van kunstmatige intelligentie.’ Al die computers vragen elektriciteit en moeten worden gekoeld en aan die extra vraag zal niet louter met extra fossiele energie voldaan kunnen worden.
Dat ziet ook energie-onderzoeker Lucia van Geuns van het Haagse Centrum voor Strategische Studies. ‘Texas is afgelopen jaren een echte wind- en zonstaat geworden. En Amerikanen die geld kunnen verdienen laten zich echt niet stoppen.’
Van der Gaag verwacht intussen wél dat Trump de ontwikkeling van groene industrie en technologie in de VS flink zal schaden. ‘Bij alle bijeenkomsten die ik de afgelopen jaren bezocht over de toekomst van duurzame technologie in Europa, werd steeds gezegd dat de EU moet opboksen tegen de staatssteun van China en de Inflation Reduction Act in de VS.’ Voor Europa is het volgens Van der Gaag goed nieuws dat één van die dreigingen nu minder groot wordt.
Source: Volkskrant