Er gaat veel mis in Duitsland. Hoe beïnvloedt dit de Duitse verkiezingen op 23 februari? Het panel van Duitsland-deskundigen van de Volkskrant licht toe.
Duitsland staat op een belangrijk kruispunt. De parlementsverkiezingen op 23 februari zullen niet alleen de samenstelling van de volgende Duitse regering bepalen, maar kunnen ook de politieke en economische stabiliteit van Europa beïnvloeden. Het rommelt al een tijdje bij onze oosterburen en dat was al voor de voortijdige ineenstorting van de stoplichtcoalitie (SPD, FDP en de Grünen) onder bondskanselier Olaf Scholz in november.
De Duitse economie, ooit maatstaf voor de gezondheid van Europa, is verworden tot een ziekelijke patiënt. De altijd zo geroemde Duitse infrastructuur is door de vele werkzaamheden op de Duitse autobahn en vertragingen op het spoor mikpunt van spot en woede geworden.
Daarnaast hebben miljoenen Duitsers door de almaar stijgende kosten van levensonderhoud en energieprijzen het vertrouwen in hun politieke bestuurders verloren. Zozeer dat recente opiniepeilingen zelfs aantonen dat een meerderheid van de Duitsers ontevreden is over alle lijsttrekkers die de politieke partijen naar voren hebben geschoven. Of het nu CDU-leider Friedrich Merz is, door velen getipt als de winnaar, SPD-leider en bondkanselier Olaf Scholz, of Alice Weidel, de door techmiljardair Elon Musk gesteunde leider van de rechts-radicale Alternative für Deutschland (AfD).
Hoe is het zo misgegaan in Duitsland?
‘De Duitse verkiezingen staan in het teken van een systemische crisis waarin het land zich momenteel bevindt. De diepe malaise is zowel politiek, economisch als geostrategisch van aard. Nooit eerder werd er zo sterk getwijfeld of Duitsland een leidinggevende rol in Europa kan blijven spelen.
‘De tijd van politieke stabiliteit, voorspelbare coalities en van een economische voortrekkersrol is al lang voorbij. Wie ook de verkiezingen wint, de uitdagingen zijn enorm: Duitsland opnieuw in de cockpit van Europa krijgen, het land er economisch weer bovenop brengen, en het politieke systeem behoeden voor de verlokking van centrifugale krachten.
‘De Duitse politiek is door buitenstaanders dikwijls saai bevonden. Dat is nu radicaal anders.’
‘In 1999 was Duitsland de zieke man van Europa. Onder de Oost-Duitse beroepsbevolking was 20 procent werkloos. Dat is nu geenszins het geval. In 2024 zijn er nog nooit zoveel uren gewerkt. En de beurskoersen gingen door het dak. Het vertrouwen in de economie en politiek moet snel hersteld worden, zodat Duitsers weer gaan uitgeven.
‘Veel zorgelijker dan het bedrijfsleven vind ik de politiek, die in de verkiezingscampagnes niet bezig is met de onverwacht grote uitdagingen die op het land afkomen. Duitsland zal niet alleen in eigen land, maar ook in Europa flink moeten investeren. Kan de Duitse politiek ervoor zorgen dat er weer vertrouwen komt in Europa, zodat ook de middenpartijen in Polen en Frankrijk standhouden? Dat is de olifant in de kamer.
‘Duitsers moeten zich beter voorbereiden op slecht weer. In de komende jaren trekken nog veel stormen over het land. En daar zijn ze nog niet klaar voor.’
‘Duitsland staat momenteel voor de verkiezingen van de moedeloosheid. Dat komt allereerst door het falend communicatief leiderschap van een verdeelde regering. Belangrijker is de verstikking van het maatschappelijk en economisch leven door een overvloed aan wetten en procedures. Het Ifo Institut, een economische denktank, becijferde de kosten van die bureaucratische obesitas op 146 miljard euro per jaar.
“Duitsland knevelt zichzelf’, zei Marcus Optendrenk (CDU), minister van Financiën van de deelstaat Noordrijn-Westfalen, terecht. Die druk van de bureaucratie komt ook doordat overheid, midden- en kleinbedrijf en burgers qua digitalisering enorm achterlopen. Binnen de EU bungelt het rijke Duitsland wat dit betreft ergens in de middenmoot – Nederland staat op nummer 3.
‘Van de stoplichtpartijen pleit vooral de FDP al jaren voor versnelde digitalisering. Ik had liever gezien dat de liberalen daarover binnen de regering vaker en feller ruzie hadden geschopt, in plaats van over die onzinnige Schuldenbremse, de in Duitsland grondwettelijk verankerde ‘rem op schulden’, en de zogenaamd hoge belastingdruk voor vermogenden.’
‘Duitsland 2017. Angela Merkel houdt kiezers voor dat Duitsland een land is waar ze gut und gerne leben en wordt herkozen. Acht jaar later hebben covid, oorlogen en toegenomen immigratie duidelijk gemaakt hoe slecht Duitsland is voorbereid op crises en geopolitieke veranderingen.
‘Veel mensen zien immigratie als grootste probleem en in doorzichtige pogingen om de opmars van de AfD te stuiten, wakkeren andere partijen hun angst aan. En dat terwijl uit een Oeso-rapport blijkt dat Duitsland het op gebied van integratie heel aardig doet. En bekend is dat bepaalde sectoren van de arbeidsmarkt niet zonder immigranten kunnen.
‘Het eerlijke verhaal is dat er in de jaren van economische voorspoed veel te weinig is geïnvesteerd in autonome energievoorziening, innovatie en (digitale) infrastructuur en dat moeten zowel christen- als sociaaldemocraten zich aantrekken. Na de verkiezingen zijn ze waarschijnlijk weer op elkaar aangewezen en kunnen, nee móeten ze lering trekken uit hun fouten uit het verleden.’
‘Veel problemen zijn een erfenis van Angela Merkel. Geen enkele regering is in staat om in zo korte tijd zoveel schade aan te richten. Zelfs niet de brokkenpiloten van de stoplicht-coalitie. Maar de regering-Scholz heeft er wél alles aan gedaan.
‘Kern van het probleem is dat het klimaatbeleid de energiekosten opjaagt. Dat is fataal voor de energie-intensieve Duitse industrie. De auto-industrie wordt zelfs rechtstreeks in haar voortbestaan bedreigd. Niet alleen door de incompetentie van de groene klimaatminister Robert Habeck, die midden in een energiecrisis drie kerncentrales sloot, maar ook door Europese regelgeving. De Green Deal is een rituele moord op een cruciale industrie.
‘Kortom: Duitsland is toe aan een Wende, maar of de christendemocraat Friedrich Merz dat kan, is zeer de vraag. Al was het maar omdat hij óf met de Grünen óf met de SPD, óf met allebei moet gaan regeren. Op dit speelveld krijgt de AfD alle ruimte en gaat die partij volgens mij op een historisch resultaat af.’
‘Doemdenken ligt Duitsers wel. Ze zien de zaken snel somber in. Dat geldt nog sterker als je afgaat op populaire kranten(sites) zoals Die Welt of Bild. Die hebben een voorkeur voor paniekerige koppen. Dat is gunstig voor de AfD, die angst zaaien tot haar corebusiness heeft gemaakt en steeds herhaalt dat Duitsland aan de rand van de afgrond staat.
‘Ja, de economie kwakkelt en staat voor een grote transitie, dat gaat niet zonder pijn. Er zijn dringend investeringen nodig, in onderwijs, infrastructuur en woningen bijvoorbeeld. Bovendien moet de politiek oplossingen verzinnen voor de vergrijzing, die het zorg- en pensioenstelsel onhoudbaar maakt.
‘De meeste partijen zien dit ook en als ze elkaar niet steeds klem zouden zetten, hadden ze al meer bereikt. Misschien moeten we de uit België naar Nederland overgewaaide campagne ‘30 dagen zonder klagen’ die maandag is begonnen, naar Duitsland exporteren, zodat de Duitsers weer een beetje moed krijgen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant