De overheid moet de ‘methode-Laurentien’ tot standaard verheffen in het herstel voor toeslagenouders: minder vragen om bewijsstukken en meer vertrouwen op het relaas van de ouders. De spoedadvies-commissie-Van Dam denkt dat dit de enige manier is om de operatie te versnellen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Het voorstel om de schadeberekening voor gedupeerden van de toeslagenaffaire vanaf nu hoofdzakelijk over te laten aan de Stichting Gelijkwaardig Herstel (SGH), die werd opgericht door prinses Laurentien, is donderdag de belangrijkste aanbeveling uit het rapport van de adviescommissie.
Ouders die geen behoefte hebben aan het vertellen van hun persoonlijke verhaal bij SGH, moeten met behulp van een (gratis) advocaat echter zelf een schadeclaim kunnen indienen, op basis van dezelfde vergoedingsrichtlijnen als de SGH gebruikt.
De commissie constateert dat de meeste ouders erg tevreden zijn over de empathische aanpak van de SGH, terwijl ze zich met wantrouwen bekeken voelen door de Commissie Werkelijke Schade (CWS) en de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT). De twee laatstgenoemde instanties willen veel meer bewijsstukken zien. Ze trekken de schadeclaims van ouders vaker in twijfel dan SGH.
Ouders voelen zich door UHT en CWS niet goed gehoord en geholpen. Ze gaan daardoor massaal in bezwaar en beroep. Juist door die vele bezwaren zal het in dit tempo nog 15 tot 20 jaar duren om de hersteloperatie af te ronden, aldus het adviesrapport. De doelstelling van het kabinet om alle circa 44 duizend gedupeerde ouders vóór 2028 te helpen is sowieso onhaalbaar, stelt Van Dam. Ook als staatssecretaris Sandra Palmen (Toeslagen) alle aanbevelingen uit zijn rapport opvolgt.
De commissie vindt dat de overheid niet waarmaakt wat zij de ouders heeft beloofd, namelijk dat ruimhartigheid centraal zou staan bij de hulpverlening en het berekenen van schadevergoedingen. ‘Het is een rechtsstaat onacceptabel dat toezeggingen worden gedaan en verwachtingen worden gewekt die steeds niet waargemaakt worden’, aldus het adviesrapport. ‘De procedures duren lang en zitten vaak te veel op details. De overheid schendt daarmee het gewekte vertrouwen.’
Een belangrijke oorzaak van het ondersneeuwen van de ruimhartigheid is de controlecultuur van het ministerie van Financiën, waarbij de hersteloperatie is ondergebracht. Het zit nu eenmaal in het DNA van dat ministerie om financiële claims van burgers streng te controleren. Dat is volgens de commissie een groot goed bij het bewaken van de overheidsfinanciën, maar niet als er om meelevendheid wordt gevraagd.
De commissie adviseert de verantwoordelijkheid voor de hersteloperatie te verplaatsen van Financiën naar het ministerie van Sociale Zaken, dat van oudsher meer gericht is op inkomensondersteuning. Ook adviseert Van Dam een onafhankelijk ‘bestuurlijk kopstuk’ tot hoofd van de hersteloperatie te benoemen. Palmen heeft nu in principe de leiding, maar zij vertegenwoordigt de overheid en die is partij in conflicten over de schadevergoeding tussen ouders en de UHT.
Als Palmen besluit het advies op te volgen, zullen de Tweede Kamer en het kabinet waarschijnlijk moeten accepteren dat het herstel voor de ouders meer geld gaat kosten dan begroot. Een Kamermeerderheid vond vorige zomer nog dat de SGH te hoge schadevergoedingen toekende (gemiddeld 128 duizend euro per gedupeerde). Het kabinet verlaagde daarop een aantal vaste schadevergoedingen voor bepaalde immateriële schades. Dat leidde tot een conflict met prinses Laurentien en haar vertrek uit het SGH-bestuur.
Alles over politiek vindt u hier.
Een groot deel van de ouders tekent een of meerdere bezwaren aan tegen het UHT-besluit over hun schadevergoeding, en gaat vervolgens in beroep bij de rechtbank. De UHT is niet in staat de stroom bezwaren en verzoeken om inzage in persoonlijke dossiers tijdig te verwerken. Begin deze maand lagen er bijna 8.500 bezwaarschriften te wachten op behandeling en liepen er meer dan 2.800 beroepszaken in de rechtbank. Die aantallen lopen gestaag op. In dit behandeltempo kan het nog tientallen jaren duren voordat alle gedupeerden zijn geholpen.
De commissie-Van Dam merkt op dat het feit dat ouders hoge dwangsommen (tot 15 duizend euro) kunnen opeisen als ze in bezwaar en beroep gaan, een stimulerend effect heeft op het aantal bezwaar- en beroepsschriften. Er is hier sprake van een perverse prikkel, zoals de Volkskrant een paar weken geleden al berichtte.
Volgens Van Dam zijn er advocatenkantoren die een onevenredig aantal ouders vertegenwoordigen en die hier bewust misbruik van maken. Een voormalig UHT-medewerker die alleen op basis van anonimiteit met de Volkskrant wilde praten, onthult dat het gaat om vier advocatenkantoren uit de regio Rotterdam die optreden namens circa 15 duizend toeslagenouders.
Voormalig staatssecretaris van Toeslagen Nora Achahbar (NSC) riep de spoedadviescommissie begin november in het leven. Ze vroeg Van Dam, voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid en oud-Kamerlid voor het CDA, maatregelen voor te stellen die de hersteloperatie uit het slop kunnen trekken. ‘Ik heb Van Dam gevraagd op heel korte termijn met en ideeën en maatregelen te komen die de hersteloperatie op een aantal cruciale punten kunnen verbeteren en versnellen’, schreef ze destijds aan de Tweede Kamer.
Achahbar trad half november af, omdat een aantal kabinetsleden zich racistisch zou hebben uitgelaten. Haar opvolger Palmen moet nu met Van Dams aanbevelingen aan de slag. Van Dam heeft het spoedadvies opgesteld met zijn twee mede-commissieleden, oud-wethouder van Helmond Cathalijne Dortmans en de voorzitter van de Sociale Verzekeringsbank, Simon Sibma.
Van Dam leidde als Kamerlid de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK), die in december 2020 het ontluisterende rapport Ongekend onrecht publiceerde. Dat legde genadeloos bloot hoe bewindspersonen, topambtenaren en rechters jarenlang wegkeken terwijl duizenden ouders die kinderopvangtoeslag ontvingen in een bureaucratische hel belandden.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant