Met nog vier weken te gaan tot de Duitse verkiezingen staan rechts en radicaal-rechts fier op kop. Zelfs in het vrijgevochten Berlijn wacht linkse partijen een afstraffing. Wat hebben zij zo verkeerd gedaan?
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
Vraag mensen in de Berlijnse wijk Weißensee naar de komende Duitse verkiezingen, en vrijwel direct noemen ze de sociaaldemocratische SPD. Telkens als de partij waarop hun ouders stemden. ‘Omdat het de ‘arbeiderspartij’ zou zijn’, zegt onderhoudsmonteur Gerhard Voigt, zelf ook al 65, terwijl hij met zijn vingers aanhalingstekens uitbeeldt.
Maar zelf stemmen op de SPD, huidig regeringsleider en ook in dit stukje Berlijn de grote winnaar bij de verkiezingen in 2021? Geen haar op hun hoofd; de SPD heeft er de afgelopen drie jaar zo’n puinhoop van gemaakt. Mensen hier stemmen op de rechts-radicale AfD, wegens de buitenlanders. Op het rechts-conservatieve CDU, wegens de economie en de buitenlanders. Of überhaupt niet, wegens geen vertrouwen in de politiek.
Duitsland draait naar rechts bij de verkiezingen op 23 februari. Het conservatieve CDU onder Friedrich Merz staat op kop met een programma dat een Neustart belooft voor de stagnerende Duitse economie. Op twee staat de uiterst rechts-radicale AfD van Alice Weidel, die kiezers belooft buitenlanders massaal te deporteren.
Lees ook
Verkiezingscampagne Duitsland van start: wie leidt na februari Europa’s grootmacht?
Gemene deler in het succes van beide partijen is een bijna compulsieve afkeer van de huidige regeringspartijen onder grote delen van de Duitse bevolking, zeker buiten de stadscentra. De coalitie van SPD, Groenen en de kleine, liberale FDP heeft Duitsland de afgelopen jaren geloodst door de Oekraïne-, energie- en inflatiecrises, maar de kiezer heeft die boodschap niet meegekregen. Zelfs het progressieve Berlijn helt nu over naar rechts.
Het lijkt alsof mensen hier, een paar kilometer ten noorden van centraal Berlijn, met tegenzin hun democratische plicht doen. Al dertig jaar wint in dit deal van Weißensee het socialistische Die Linke of de SPD. Die laatste liep in 2021 weg met 23 procent van de stemmen, de socialisten volgden met 19 procent.
Drie jaar later moesten de parlementsverkiezingen in grote delen van Berlijn over; op verkiezingsdag had een marathon voor grote chaos gezorgd. Het midden van de stad – hoogopgeleid, internationaal – bleef groen. Maar daarbuiten verkleurden hele lappen van rood (SPD) naar zwart (CDU). Hier langs de Gustav-Adolf-Straße kleurt het tegenwoordig zelfs blauw, naar de rechts-radicale AfD.
‘Het is een Frustwahl, een stem uit frustratie’, zegt Reza Jedicke (59), ground controller op het Berlijnse vliegveld, over zijn AfD-keuze. ‘Omdat ik niet weet wat ik anders moet stemmen. De huidige regering heeft haar eigen volk in de steek gelaten. Ik zie hier elke dag oude vrouwtjes flessen verzamelen. Dat zijn de mensen die dit land hebben opgebouwd.’
Neem Günther, 86 jaar geleden geboren in Oost-Pruisen – tegenwoordig de Russische exclave Kaliningrad – en opgegroeid in de DDR. Ja, dat was een eenpartijdictatuur, maar voor hem persoonlijk?
Günther was slotenmaker, zijn vrouw werkte ook, ze hadden het goed. Ooit, in 1977, reisden ze drie weken rond Midden-Azië. Langs Moskou, Astana, Tasjkent en Asjchabad. Hij glimlacht erbij, naast zijn brommer met achterop een bos rozen voor zijn echtgenote. Tegenwoordig mag hij vrij reizen, ja, maar wie betaalt dat?
Tegen de tijd dat de muur viel in 1989 had Günther 20 duizend ostmark gespaard. Na conversie naar de nieuwe deutschmark bleef daar pakweg 10 duizend van over. Even later kwam de euro en bleef er 5 duizend over. En toen hij in 2019 aan zijn hand werd geopereerd en een automaat moest kopen om te kunnen blijven autorijden, ging dat niet. Wie kan nou een automaat kopen voor 5 duizend euro?
Dus wat stemde Günther, die zichzelf te oud vindt voor een foto en alleen met voornaam in de krant wil, de afgelopen dertig jaar? Die Linke, deels een reïncarnatie van de Socialistische Eenheidspartij die de voormalige DDR regeerde. Maar Die Linke is na jaren van interne strijd uiteengevallen en verdwijnt na de komende verkiezingen waarschijnlijk van het nationale politieke toneel. Günther heeft beide de rug toegekeerd. Hij gaat niet meer stemmen. Áls hij het zou doen, dan op de nieuwe partij van Sahra Wagenknecht.
Fysiotherapeut Andrea Ansmann (54) weet best dat Wagenknecht (55) een ‘kleine rode’ is. En Ansmann, geboren en getogen in de DDR, wil niet terug naar het communisme. Maar het is waar: de gevestigde partijen vertrouwt ze niet meer. De AfD wil Ansmann niet, hoewel ze daar weleens uit protest op heeft gestemd. Nu zijn ze te groot, en te extreemrechts.
Blijft over: de BSW van Wagenknecht, zodat de kleine Leute minder gaan betalen en de grote bedrijven meer. Dat is natuurlijk ook een soort proteststem; als Wagenknecht de 5-procentdrempel haalt, dan gaat ze oppositie voeren. De winnaar zal wel weer het CDU worden, zegt Ansmann, de partij die onder Merkel ook al zestien jaar aan de macht was.
‘Zij beloven altijd dat werkende mensen het beter zullen krijgen, maar ze beloven van alles. Dit keer moeten ze het echt beter doen. Anders gaat straks iedereen naar de AfD. Dan krijgen we in 2029 een echte ommekeer. En ik zit niet te wachten op een terugkeer van het Derde Rijk.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant