De Haagse rechtbank beveelt de staat in een vernietigend vonnis om de landelijke stikstofuitstoot vóór eind 2030 met minstens 22 procent te verlagen, op straffe van een dwangsom van 10 miljoen euro. Milieuorganisatie Greenpeace had de staat voor de rechter gedaagd en is op vrijwel alle punten in het gelijk gesteld.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
De Haagse civiele rechtbank laat de Nederlandse overheid in zijn woensdag gepubliceerde vonnis alle hoeken van de kamer zien. De rechters rekenen het landbouwminister Femke Wiersma en de rest van het kabinet zwaar aan dat zij het stikstofbeleid van Wiersma’s voorganger Christianne van der Wal naar de prullenbak hebben verwezen. Dit kabinet schrapte het landbouwtransitiefonds van 24,3 miljard euro en de gebiedsgerichte aanpak van Van der Wal, zonder daar significante nieuwe beleidsmaatregelen tegenover te stellen.
De rechters concluderen daarom dat de staat niet genoeg zijn best doet om aan de Europese natuurbeschermingswetten te voldoen, noch aan de wettelijke stikstofreductiedoelen die kabinet en parlement zelf in nationale wetgeving hebben vastgelegd. De rechtbankvoorzitter wijst erop dat de staat zich aan zijn eigen wetten moet houden, en verklaart daarom dat de staat onrechtmatig handelt.
De rechtbank draagt de staat daarom op om alsnog stikstofreducerende maatregelen te nemen die ervoor zorgen dat de meest aangetaste natuurgebieden vóór eind 2030 onder de veilige stikstofnorm zitten. De rechters oordelen dat Greenpeace meer dan genoeg bewijs heeft aangeleverd dat stikstofneerslag veruit de grootste bedreiging vormt voor de Nederlandse natuur.
Greenpeace had de zaak aangespannen om het kabinet te dwingen tot betere bescherming van de Nederlandse Natura 2000-gebieden. De Europese wetgeving (Habitat- en Vogelrichtlijnen) verplicht EU-lidstaten hun natuur in een ‘goede staat van instandhouding’ te brengen of te houden. De hoge stikstofneerslag in Nederland is een van de grootste bedreigingen voor de natuurkwaliteit. Bijna 90 procent van de beschermde natuurtypen in Nederland verkeert in slechte kwaliteit.
Het instandhoudingsdoel uit de Habitat- en Vogelrichtlijnen is een resultaatsverplichting (het doel moet dus bereikt worden), maar de Europese Unie stelt geen deadline of termijnen voor het nemen van beschermende maatregelen. Wel geldt er ook een verslechteringsverbod: lidstaten moeten dus voorkomen dat Natura 2000-natuur nog verder achteruit gaat.
Het vorige kabinet heeft zulke termijnen in 2021 wel in nationale wetgeving vastgelegd. In 2025 moet 40 procent van de stikstofgevoelige natuur gevrijwaard zijn van een te hoge stikstofneerslag, in 2030 moet 50 procent onder die kritische grenswaarde zitten en in 2035 74 procent. Ook dit zijn resultaatverplichtingen, geen streefwaarden. De rechtbank in Den Haag wijst daar in zijn vonnis van vandaag ook op: het gaat om een verplichting, dus de staat móét leveren.
Alles over politiek vindt u hier.
De Raad van State (RvS) droeg de Nederlandse overheid in 2019 al op de Europese natuurbeschermingswetten beter na te leven, maar kabinetten maken daar tot nu toe weinig vaart mee. De landelijke stikstofuitstoot is de afgelopen jaren maar met een paar procent gedaald, veel te weinig om de natuur er bovenop te helpen. De politiek talmt met het nemen van effectieve maatregelen, omdat die de Nederlandse veehouderij te zeer raken. De landbouw stoot van alle sectoren veruit de meeste stikstof uit, voornamelijk via de productie van dierlijke mest.
Regeringspartijen CDA, VVD en ChristenUnie schrokken erg van de felle boerenprotesten tegen de stikstofmaatregelen, die na het RvS-vonnis oplaaiden. Gedwongen krimp van de veestapel was daardoor politiek onhaalbaar, zeker nadat de BoerBurgerBeweging (BBB) begin 2023 een monsterzege boekte bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten. In het huidige kabinet hangen BBB en PVV aan de beleidsrem.
Omdat het stikstofbeleid daardoor maar niet van de grond komt, stapte Greenpeace vorig voorjaar naar de civiele rechter.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant