Sandra Palmen waarschuwde binnen de Belastingdienst al in 2017 voor het toeslagenschandaal. Nu moet de NSC’er als nieuwe staatssecretaris Toeslagen de vastgelopen hersteloperatie vlot trekken. ‘Ik wil ook bij het einde van deze zaak betrokken zijn – de cirkel rondmaken.’
‘Ik zie mezelf niet als klokkenluider, ik heb destijds gewoon gewaarschuwd voor het onrecht dat ik zag’, zegt Sandra Palmen (52). Toch is de naam van de nieuwe staatssecretaris voor de afhandeling van de schade van de toeslagenaffaire onlosmakelijk verbonden met het ‘memo-Palmen’.
Met dat memo waarschuwde zij in 2017 als juridisch adviseur bij de Belastingdienst haar leidinggevenden: de fraude-aanpak, met het stopzetten en terugvorderen van toeslagen van ouders, was onrechtmatig en moest onmiddellijk worden gestaakt. Palmens advies werd destijds in de wind geslagen door haar superieuren, maar nu is de ex-ambtenaar zelf de baas geworden. Ze volgde vorige maand Nora Achahbar op, die 15 november vertrok uit onvrede met de ‘polariserende omgangsvormen’ in het kabinet.
Palmen overwoog nooit om het voorbeeld van Achahbar te volgen; daarvoor kan NSC volgens de jurist nog te veel bereiken binnen dit kabinet. ‘Ik heb het idee dat als ik mijn handen dicht bij het stuur houd, ik de auto dan makkelijker op de weg kan houden. Als ik eruit stap, heb ik helemaal geen invloed meer. De hersteloperatie van de toeslagenaffaire is een van de zaken die mij aan het hart gaan en die we met dit kabinet moeten oplossen. Dat is belangrijk voor mij, voor Pieter Omtzigt, voor heel NSC, maar bovenal voor de betrokken ouders. Er moet iets gebeuren, dat is duidelijk. Het huidige tempo is onacceptabel.’
Palmen is nu nog in afwachting van het advies van de spoedadviescommissie van Chris van Dam over mogelijkheden om de hersteloperatie te versnellen. Donderdag wordt het gepresenteerd. Op basis daarvan wil ze snel maatregelen nemen.
Makkelijk gaat dat niet worden, erkent Palmen. De schadeafhandeling van de toeslagenaffaire – kosten: naar schatting 12 miljard euro – is vastgelopen, vijf jaar nadat zij is opgestart. Eind dit jaar moeten alle circa 39 duizend erkend gedupeerden het bedrag teruggekregen hebben dat destijds ten onrechte van ze is teruggevorderd.
Maar daarna liggen er nog aanzienlijke knelpunten: de afhandeling van zo’n tienduizend ingediende bezwaren tegen die berekeningen en andere besluiten in de dossiers. Daarbij wachten veel ouders nog op de afhandeling van hun aanvullende schade. Bijvoorbeeld als zij hun huis of hun baan verloren vanwege de stress die de terugvorderingen van de belastingdienst veroorzaakten.
Met zichtbare emotie spreekt Palmen over de herstelgerechtigden, zoals zij de gedupeerden van de toeslagenaffaire noemt. ‘Wat er is gebeurd, kunnen we niet ongedaan maken. Maar je kunt wel kijken wat iemand nodig heeft om verder te kunnen met zijn leven. Ik wil niets liever dan ook bij het einde van deze zaak betrokken zijn – de cirkel rondmaken.’
Komt u nu op het ministerie nog mensen tegen die destijds niets van uw memo wilden weten?
‘Nee. Het is nu een totaal andere organisatie. De enkeling die er nog zit uit die tijd, heeft nu vaak een andere functie.’
Er zullen toch mensen zijn die u zien als iemand die de vuile was heeft buiten gehangen?
‘Ik vind het jammer dat u het zo framet. Die emotionele lading is er gewoon niet. In 2020 ben ik als getuige opgeroepen in een parlementaire ondervraging. Dan sta je onder ede en moet je antwoord geven. Ik richtte mij op het onrecht dat de ouders werd aangedaan, en wilde juist niet mijn collega’s beschadigen. Veel mensen waarderen die houding. Het maakt het juist makkelijker om hier het vertrouwen te krijgen.’
Uw voorganger omschreef deze hersteloperatie als een bloemkool van regelingen...
‘Ik noem het vaak een kerstboom. Je kunt er moedeloos van worden. De hersteloperatie is vijf jaar geleden te snel opgezet, voordat het totale probleem in beeld was en voordat met de gedupeerden was gepraat. De Catshuisregeling bijvoorbeeld, waarmee iedere erkend gedupeerde 30 duizend euro krijgt, is snel vormgegeven. Als zo’n regeling er is, kun je er niet meer vanaf. Als een aantal gedupeerden dat bedrag heeft ontvangen, kun je niet tegen de volgende zeggen: dat doen we niet meer.’
Maar hoeveel speelruimte heeft u dan nog?
‘Ik geloof dat het beter kan op punten waar het gierend is vastgelopen. Bijvoorbeeld bij de afhandeling van bezwaren en de verschillende aanvullende schaderoutes, en bij de verstrekking van hun dossiers aan ouders. Daarom ben ik heel benieuwd naar het advies van de commissie.’
Deze maand schreef de Volkskrant over het misbruik dat wordt gemaakt van de bezwaarprocedure om hoge dwangsommen te innen, als de overheid de gestelde termijnen niet haalt…
‘Ik ben daar echt van geschrokken, dat er mensen zijn die hier een verdienmodel in zien. We kijken nu wat we daar tegen kunnen doen, of we bijvoorbeeld de wet kunnen veranderen. Door dergelijk misbruik gaan mensen zich afvragen: zijn al die gedupeerden wel echt gedupeerd, wordt er geen misbruik gemaakt van de hersteloperatie?
‘We zijn nu te veel bezig met al die bezwaren en beroepen en niet met de zwaarst gedupeerden, zij zouden zo snel mogelijk moeten worden geholpen. Hoeveel zwaar gedupeerden er zijn, durf ik niet te zeggen, maar het zijn er significant minder dan het totale aantal van 39 duizend erkend gedupeerden.’
U zei eerder dat u enthousiast bent over de methode van de Stichting Gelijkwaardig Herstel (SGH) van prinses Laurentien. Waarom?
‘Ik hoor van veel ouders dat ze het waarderen vanuit vertrouwen te worden behandeld, en dat ze hun verhaal kunnen doen. Dat ze hun schadeposten niet tot achter de komma hoeven te bewijzen. Ik ben gecharmeerd van die insteek. Ook hoor ik dat veel ouders de ceremonie waarderen als ze een overeenkomst hebben bereikt over hun schadebedrag, dat kan ze emotioneel helpen.
Er waren veel fricties tussen het ministerie en SGH. Prinses Laurentien zou zich volgens het AD schuldig hebben gemaakt aan grensoverschrijdend gedrag richting ambtenaren. Zelf ontkent ze dat, ook blijken er geen formele klachten te zijn geweest. Waarom wordt ze niet gerehabiliteerd door Financiën?
‘Ik ken het dossier niet goed genoeg om daar antwoord op te geven. Voor de hersteloperatie is het belangrijk dat we samen blijven zoeken naar een werkwijze die voor alle partijen aanvaardbaar is. Ik heb er vertrouwen in dat die balans kan worden gevonden.’
U wilt gedurende uw ambtstermijn de hersteloperatie afronden. Is dat realistisch?
‘Ik denk het wel. Ik verwacht dat het advies van de commissie-Van Dam herkenbaar en uitvoerbaar zal zijn. Daarna ga ik me er met het ministerie voor inzetten er uitvoering aan te geven.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant