De wereldwijde bestrijder van ziekten is binnenkort zijn grootste financier kwijt. Direct bij zijn aantreden besloot Trump met de Verenigde Staten uit de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) te stappen.
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
‘De WHO heeft ons opgelicht. Iedereen licht de Verenigde Staten op. Dat gaat niet meer gebeuren.’
Met die woorden tekende Donald Trump snel na zijn inauguratie het presidentiële decreet om uit de WHO te stappen. Een ongekende stap: de Verenigde Staten zijn al lid sinds de oprichting van de wereldwijde gezondheidsorganisatie in 1948.
De WHO heeft als doel om samen met landen de gezondheid van de wereldbevolking te verbeteren, en gecoördineerd en snel in te grijpen bij een crisis, zoals een virusuitbraak.
Dat Trump geen fan is van de WHO bleek al in zijn vorige termijn. Toen beschuldigde hij de organisatie ervan China te helpen om de herkomst van het coronavirus te verdoezelen, iets wat de WHO altijd heeft ontkend. In 2020 nam Trump stappen om de WHO te verlaten, maar zijn opvolger Joe Biden maakte dit bij zijn aantreden ongedaan.
Met één pennenstreek trekt Trump zich terug uit de ‘oneerlijke Parijsakkoord-afzetterij’. Heeft de wereld de slag om het klimaat verloren?
Trump maakt een spektakel van zijn terugkeer en tekent voor het oog van de camera zijn besluiten. Dat is meer dan show
Gratie voor bestormers Capitool, meer olieboringen, migranten in het gedrang: Trump gooit roer om. De belangrijkste besluiten op een rij
Alles over de Amerikaanse politiek vindt u in dit dossier
Van alle deelnemende landen aan de WHO betaalt de Verenigde Staten het meest – een doorn in het oog van de nieuwe president. Wanneer de geldstroom uit de VS stopt, verliest de WHO bijna een vijfde van zijn budget.
Wetenschappers en gezondheidsexperts waarschuwen voor de gevolgen. Marion Koopmans, hoogleraar virologie aan het Erasmus MC en lid van het onderzoeksteam dat met een WHO-missie naar China reisde om onderzoek te doen naar de herkomst van het coronavirus, wijst op de peilstations die landen hebben op virusuitbraken te monitoren. Landen maken met elkaar afspraken over de manier waarop ze nieuwe virussen detecteren en melden.
‘Gaat het samenwerken met al die landen traag en bureaucratisch? Ja, maar het is wel het beste systeem dat we hebben’, zegt Koopmans. ‘Dan kun je zeggen: wij zijn ontevreden, we doen niet meer mee. Maar daar trekken de virussen zich natuurlijk niks van aan.’
Een van de eerste programma’s van de WHO was het monitoren van griepvirussen, om tijdig nieuwe varianten te signaleren en vaccins te maken. Koopmans: ‘Dat is nu minstens zo relevant als in 1948, ook voor de Verenigde Staten zelf. Kijk alleen al naar de vogelgriep, die daar nu ook onder koeien rondgaat en soms overslaat op mensen. Met een vertrek uit de WHO dreigt voor de Amerikaanse experts bovendien een informatieachterstand bij nieuwe virusuitbraken.’
Ook in het wetenschappelijk tijdschrift Science wijzen gezondheidsexperts op het eigenbelang van de Verenigde Staten. Zo waren er tijdens Trumps eerste termijn een aantal uitbraken van ebola in Afrika, een besmettelijke ziekte waarbij een op de twee geïnfecteerden overlijdt. Mede dankzij de inzet van de WHO was de uitbraak snel in te dammen, zegt voormalig WHO-ebola-adviseur Jeremy Konyndyk, ‘en hoefden we niet het Amerikaanse leger in te zetten, en geen miljarden dollars aan Amerikaans belastinggeld uit te geven om het onder controle te krijgen’.
Bij de WHO geldt een opzegtermijn van twaalf maanden. Mogelijk zou het Amerikaanse Congres het besluit van Trump nog kunnen blokkeren, al hebben de Republikeinen daar wel de meerderheid.
In Science sluit gezondheidswetenschapper Lawrence Gostin (Georgetown University) niet uit dat Trump zijn aankondiging gebruikt als onderhandelingsstrategie om meer invloed op de koers van de WHO te krijgen.
In 2027 loopt de termijn af van de huidige WHO-baas, de Ethiopiër Tedros Adhanom Ghebreyesus, die tijdens de coronapandemie wereldwijde bekendheid kreeg. Het dreigement van de VS om uit de WHO te stappen, kan Trump helpen sterker te staan om zijn eigen favoriet als opvolger in het zadel te helpen. Maar als de Verenigde Staten zich echt terugtrekken, dan is dit volgens Gostin ‘catastrofaal voor de Amerikaanse belangen en veiligheid’.
Koopmans: ‘Als dit een onderhandelingsstrategie van de VS is voor meer macht en invloed, dan denk ik: doe dat met je industrie, maar niet met een zwaar bevochten Wereldgezondheidsorganisatie die de gezondheid van ons allemaal moet beschermen.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant