Met één pennenstreek heeft president Trump bekendgemaakt dat hij zich terugtrekt uit de ‘eenzijdige, oneerlijke Parijsakkoord-afzetterij’. Dat zet het klimaatbeleid van de hele wereld op losse schroeven. Vier vragen.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Wat gebeurt er precies, nu Amerika uit ‘Parijs’ stapt?
Met veel theatraal vertoon ondertekende Trump maandagavond onder meer een decreet en een brief aan de Verenigde Naties, dat de VS zijn bijdrage aan het klimaatakkoord van Parijs opzegt. Zijn toelichting: ‘De Verenigde Staten zal niet zijn eigen industrie saboteren terwijl China onbeschaamd vervuilt.’
Daarmee speelt Trump in op de zorg bij veel Amerikanen – en veel westerse burgers in het algemeen – dat de internationale belofte om de opwarming van de aarde ruim onder de 2 graden te houden, vooral de huidige welvaart zal ontwrichten. Volgens Trump scheelt de uitstap Amerika ‘biljoenen dollars’. Een bedrag, waar overigens geen formele basis voor is.
Volgens de regels van de deelnemende landen aan het klimaatakkoord zal de VS een jaar na ondertekening van de opzegging uit het akkoord stappen. Dat is overigens sneller dan tijdens Trumps eerste termijn, toen de uiteindelijke uitstap pas na drie jaar formeel werd. Het gevolg is dat de huidige uitstap veel voelbaarder zal zijn.
Trump maakt een spektakel van zijn terugkeer: voor het oog van de camera tekent hij zijn besluiten
Mokerslag voor migranten aan grens van Mexico met de VS: de grens zit dicht, uw asielafspraak is gecanceld
‘Voor Amerika is 20 januari 2025 bevrijdingsdag’: de belangrijkste momenten uit zijn inauguratiespeech
Trump-aanhang in Washington weet het nu zeker: ‘Economie, immigratie, drugs — hij gaat het allemaal oplossen’
Alles over de Amerikaanse politiek vindt u in dit dossier
Wat betekent de uitstap van de VS concreet?
In directe zin: niet zo gek veel. Volgens een analyse door klimaatsite CarbonBrief zal Trumps beleid in 2030 opgeteld zo’n vier miljard ton aan CO2-uitstoot extra opleveren. Dat is ongeveer wat de hele EU in 2010 uitstootte, maar per jaar ook ‘maar’ zo’n 2,5 procent van de werelduitstoot.
En zelfs dan ‘zou het effect in de VS zelf beperkt kunnen zijn’, zegt hoogleraar milieukunde Detlef van Vuuren (Planbureau voor de Leefomgeving, Universiteit Utrecht). De klimaatwet ‘Inflation Reduction Act’ (IRA) uit 2022 is niet zomaar terug te draaien. ‘Er zijn veel staten die baat hebben bij de IRA. En veel klimaatbeleid loopt toch al via de staten zelf’, zegt Van Vuuren.
En niet alleen de staten: diverse coalities van bedrijven, steden en andere lokale besturen hebben al aangekondigd dat ze door willen met de energietransitie. ‘Reken er maar op dat onze staten, steden, bedrijven en plaatselijke instituties klaarstaan om het stokje van het Amerikaanse klimaatleiderschap over te nemen, ondanks de federale zelfgenoegzaamheid’, maakte één zo’n coalitie – genaamd ‘America Is All In’ – al bekend.
Maar veel groter zijn de zorgen over iets anders: de internationale gevolgen.
Want? Wat betekent de uitstap van Amerika voor de wereld?
De uitstap van de op een na grootste uitstoter van broeikasgassen (na China) heeft waarschijnlijk vooral diepe politieke consequenties. ‘Daarover ben ik veel bezorgder’, zegt onder meer Van Vuuren. ‘Economisch is hernieuwbaar nog heel aantrekkelijk. Maar het signaal dat dit aan veel landen geeft is toch: als de landen die de meeste uitstoot hebben veroorzaakt niet meer willen, hoeven wij ook niet.’
Zo zou de uitstap wel eens de doodsteek kunnen zijn voor de toch al zeer moeizame onderhandelingen over klimaatgeld voor armere landen. Die landen – waaronder opkomende grootmacht India – zullen daardoor hun duurzaamheidsplannen minder serieus nemen, verwachten experts als Van Vuuren.
Met topuitstoter China ‘kan het twee kanten op’, denkt Van Vuuren. Ofwel het land houdt op klimaatdoelen als prioriteit te zien. Maar er is ook een andere mogelijkheid: ‘Dat China inziet dat ze veel te winnen hebben met de transitie. Ze zijn toch dé producent van batterijen, windturbines en zonnepanelen. Ze kunnen redeneren: nu de VS wegvalt, stappen wij er meer in.’
Allerminst gerust zijn experts ook over de repercussies voor Europa, waar diverse landregeringen al een draai naar (populistisch) rechts maakten. De EU heeft beloofd zijn uitstoot in 2040 met 90 procent te hebben verminderd ten opzichte van 2015. ‘Maar dat moet dit jaar nog wel worden bevestigd’, zegt Van Vuuren. ‘Mijn hoop is dat het klimaatbeleid sterk genoeg is om te blijven staan. Maar je ziet de spanning al opkomen.’
Veel zal daarbij afhangen van de verkiezingsuitslag in onder meer Duitsland, eind februari. Overigens heeft het huidige Nederlandse kabinet de klimaatdoelen wel degelijk gehandhaafd, in elk geval op papier.
Wat betekent de uitstap voor de opwarming van de aarde?
De uitstap van Trump komt op een bizar moment: kort nadat Amerika werd getroffen door twee rampen met een duidelijke klimaatcomponent – de dubbelorkaan in Florida, en de natuurbranden in Californië – en precies nu de aarde de 1,5 graad opwarming voor het eerst heeft overschreden.
Een slordige 54 miljard ton aan naar CO2 omgerekende broeikasgassen, stoot de wereld momenteel uit. En eigenlijk moet dat over vijf jaar zijn gekrompen tot onder de 30 miljard, om nog ruim onder de 2 graden te blijven (gemeten vanaf 1900). Dat is de grens waarbij de internationale gemeenschap wil wegblijven.
De uitstoot van de VS, al sinds 2009 op zijn retour, zal naar verwachting ook onder Trump met zo’n 10 tot 15 procent afnemen, blijkt uit de analyse van Trumps plannen, van CarbonBrief. Ook lijkt het erop dat China voor het eerst iets in uitstoot terug zal gaan. Maar of het genoeg is om ook de hele werelduitstoot te temperen, is zeer de vraag.
Hoogleraar Van Vuuren heeft er niet veel fiducie in. ‘Ik zou zeggen dat we ongeveer op het huidige niveau van uitstoot blijven, en hooguit een lichte daling inzetten. Niet wat we nodig hebben om ruim onder de 2 graden te blijven.’
Volgens de huidige inzichten ligt de wereld op koers voor rond de 3 graden opwarming eind deze eeuw. Daaraan verandert op papier vooralsnog weinig.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant