De inauguratie van de 47ste president was voorlopig wel de laatste voorspelbare politieke gebeurtenis in Washington. Het systeem van regels en wetten wordt gesloopt door alleen al de herverkiezing van Donald Trump – een veroordeelde crimineel, eveneens beschuldigd van verkrachting, corruptie en het aanzetten tot een staatsgreep. Aanklachten zonder veroordeling. Niet omdat Trump is vrijgesproken; zo ver is het niet gekomen. Zaken lopen nog of onderzoeken zijn gestopt. De verkiezing van Donald Trump is zo een overwinning van macht over recht.
Het recht is er om macht te beheersen en te controleren. Daarvoor zijn eind 18de eeuw de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht uit elkaar getrokken – het begin van de moderne democratie. Voor mannen als Trump staat het recht in de weg.
In plaats van een rechtsorde bevorderen ze chaos. Niet uit onhandigheid, het is strategie. Politieke en maatschappelijke chaos maakt alles onzeker, en bange mensen zoeken houvast bij een sterke leider. Grillig gedrag, als een agressieve bokser rondspringen, het zet tegenstanders op achterstand; je weet niet waar en wanneer de hoek komt. Dat geldt ook Amerika’s bondgenoten die voor Trump evengoed tegenstander zijn, omdat in principe iedereen die geen Trump heet een bedreiging voor het imperium is.
En de Sterke Man richt chaos, een ravage in de waarheid aan. Oud-topadviseur en ex-gedetineerde Steve Bannon noemde dat Flooding the zone with shit: zo veel nepnieuws, complotten en quatsch rondstrooien dat oude media zin niet meer kunnen scheiden van onzin. In de onoverzichtelijkheid vermelden ze alles maar, voor het geval iets nieuws wordt. Nieuwe media X en Facebook schaffen demonstratief het shitfilteren af.
Niet eerder greep de machtigste man zoveel wetgevende en uitvoerende touwtjes in zijn hand. Ambtenaren, militaire bevelhebbers, bazen van inlichtingendiensten en FBI, Trump zet er hielenlikkers neer. Dat ze van besturen de ballen verstand hebben, is een pre – zoals ook in het Nederlandse kabinet sommige posten met loyaliteit in plaats van deskundigheid zijn gevuld. Het Hooggerechtshof had Trump al aan een lijntje. In de chaos breekt hij sneller dan founding fathers konden berekenen het harnas van de democratie af.
Het is niet zo dat Trump het wiel uitvindt. In Oeganda zag ik van dichtbij hoe president Museveni voortdurend chaos en angst schept. De dictator regeert door te verdelen – in de twee betekenissen van het woord: met poen en baantjes voor getrouwen, en door elke groep die maatschappelijk iets wil betekenen, kapot te maken. Was er een district dat een beetje functioneerde (dat bijvoorbeeld zorg en onderwijs georganiseerd kreeg), splitste hij het acuut in twee. Disorder as a political instrument, noemden Patrick Chabal en Jean-Pascal Daloz dat in hun boek Africa works.
Zo werkt wanorde ook voor Amerika’s nieuwste president. De chaos dient de machtsgreep. En hij faciliteert de zelfverrijking van een kleine clan, de roofzuchtige elite waar big tech bij is aangehaakt. 45 Amerikaanse presidenten benadrukten voorafgaand aan hun inauguratie dat hun zakelijke belangen op afstand waren gezet. Trump lanceerde daags tevoren zijn eigen cryptomunt $TRUMP (zoals hij ook zijn eigen revolver heeft, de goudkleurige Glock 19 met zijn portret erop). In anderhalve dag was hij tientallen miljarden dollars rijker, waarop hij, weer begeriger, ook $MELANIA op de markt bracht. Toen stortte gisteren de $TRUMP in. Zijn hand overspeeld.
Of dat een voorbode is? Beheersing is niks voor Trump. Hetzelfde geldt zijn macht. Als keizer zal hij heersen. Noem het wensdenken, maar ook Napoleon was grotesk, ambitieus en zo gek op goud. En Napoleon... vond Waterloo.
Over de auteur
Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant. Luyten presenteerde Buitenhof en werkte zes jaar in Afrika. Ook schreef ze onder meer Het geluk van Limburg en de biografie Moederland, de jonge jaren van Máxima Zorreguieta. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant.