Marcus Mosiah Garvey kreeg zondag postuum gratie van Joe Biden. Daarmee gaf de aftredende president van de VS eerherstel aan een activist die zwarte mensen een nieuw gevoel van eigenwaarde gaf.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
De kloeke zwarte ster op de vlag van het Afrikaanse land Ghana verwijst naar het levenswerk van Marcus Mosiah Garvey. De activist leidde van 1919 tot 1922 de eerste rederij voor en door zwarte mensen, genaamd Black Star. Daarmee wilde Garvey het Afrikaans continent voorzien van goederen en getalenteerde zwarte migranten uit de Verenigde Staten. Al zou hij nooit voet op Afrikaanse bodem zetten, Garveys motto was ‘Terug naar Afrika’.
Als een van zijn laatste beleidsdaden gaf de Amerikaanse oud-president Joe Biden zondag Garvey postuum gratie, een ongebruikelijk gebaar dat eerdere presidenten hadden afgewezen.
Garvey werd geboren in Jamaica als jongste van tien kinderen. Zijn moeder werkte als dienstmeisje, zijn vader verdiende als metselaar genoeg om hem tot zijn 14de naar school te sturen. Daarna werkte hij bij drukkerijen, waar hij als jong vakbondslid in 1908 vooropliep bij stakingen. Hij publiceerde zijn eerste krantje, genaamd Garveys Watchman. Zijn politieke standpunten kwamen voort uit zijn woede over ongelijke economische kansen voor zwarte Jamaicanen door de komst van Indiase contractarbeiders.
In 1910 werd Jamaica hem te klein. Met zijn redevoeringen en pamfletten dook Garvey op in Costa Rica, Panama en het Verenigd Koninkrijk, waar hij in de British Library boeken over slavernij en de kolonisatie van Afrika verslond. Op de zeereis terug naar Jamaica in 1914 bedacht hij dat onder zijn leiding alle afstammelingen van Afrikaanse tot slaaf gemaakten zouden samenkomen.
Garveys volgelingen zouden ‘assisteren bij het beschaven van de achterlijke stammen in Afrika’ door een migratieprogramma. Met dat doel richtte hij de Universal Negro Improvement Association (Unia) op, een organisatie voor zwarte mensen met Afrikaanse wortels. Mensen met een andere huidskleur dan ‘volledig zwart’ waren niet welkom. Het kwam hem op hoon te staan van lichter gekleurde Jamaicanen, die hoger op de sociale ladder stonden dan Garvey, wiens ouders beiden zwart waren.
Daarop beproefde Garvey zijn geluk in New York, waar hij in een broeierige tijd van rassenrellen, protestmarsen en revoluties in Europa in 1917 de eerste Amerikaanse Unia-afdeling oprichtte. Zijn militante uitspraken trokken de belangstelling van de Amerikaanse FBI, die zijn organisatie infiltreerde nadat Garvey had opgeroepen tot ‘gewapende verdediging’ en vergelding voor lynchpartijen onder zwarte burgers.
Unia groeide als kool, met als noviteit eigen zwarte ondernemingen, zoals een ijssalon, wasserette, kruidenier, hoedenwinkel en een drukkerij en een tijdschrift, The Negro World. Deze commerciële activiteiten dienden Garveys nationalisme. Zwart en wit konden het beste volkomen gescheiden van elkaar leven, vond hij. Integratie was volgens hem een nagel aan de doodskist van het zwarte ras. ‘De wereld heeft plaats genoeg voor verschillende rassen … zonder dat we het plan van de Schepper vernietigen met de constante introductie van gemengde types’, aldus Garvey, die katholiek was geworden.
Hij streed tegen de destijds geldende racistische opvatting dat mensen met een lichtere huidskleur ‘vooruitgang’ hadden geboekt ten opzichte van ‘inferieure volledig zwarten’. Om die reden weigerde Garveys drukkerij advertenties voor cosmetica om een donkere huid te bleken.
Zijn denkbeelden over raciale segregatie konden op steun rekenen van witte superioriteitsdenkers, zoals de Ku Klux Klan (KKK). Dit soort extremisten kon zich zo goed vinden in Garveys migratieplan dat er een bloeiende correspondentie tussen extreemrechtse kopstukken en de zwarte activist op gang kwam. Deze briefwisselingen gingen door toen Garvey in 1923 werd veroordeeld wegens fraude bij de aandelenuitgifte voor zijn scheepvaartmaatschappij Black Star. Die zou met een vloot van vier aftandse schepen de volksverhuizing naar Liberia uitvoeren.
Garvey kreeg vijf jaar gevangenisstraf en een boete van 1.000 dollar. Historici maken gehakt van het vonnis, dat alom wordt gezien als een opzetje om hem met de maximale straf voor eens en voor altijd uit te schakelen. De FBI wilde Garvey achter tralies, dus werd hij als enige Black Star-directielid veroordeeld.
Tegenwoordig wordt Garveys gedachtegoed gezien als inspiratie voor de Pan-Afrikaanse beweging, die zich inzet voor eenheid onder zwarte mensen wereldwijd. Hij is echter ook omstreden, omdat hij zich de toekomstige leider waande van een eenpartijstaat die over heel Afrika zou heersen. Een voorhoede van drieduizend Garvey-aanhangers die in 1924 naar Liberia trokken, werd daar echter direct na aankomst gedeporteerd. Unia had zo weinig geld in kas dat The Negro World advertenties voor huid blekende crèmes niet langer kon weigeren.
In 1925, toen alle beroepsmogelijkheden in de fraudezaak waren uitgeput, viel het doek voor Garvey. Hij ging de cel in, tot zijn straf in 1927 werd omgezet in deportatie. Zowel in Jamaica als in het Verenigd Koninkrijk zat echter niemand op hem te wachten. In 1940 overleed hij, toen al bijna vergeten, op 52-jarige leeftijd in Londen aan een beroerte.
3x Marcus Garvey
- Marcus Garvey was volgens zijn critici een volksmenner. Zo riep hij slogans door een megafoon terwijl hij zich in een Cadillac door de wijk Harlem in New York liet rijden.
- De oudste zoon van Marcus Garvey werd ingenieur, zijn jongste zoon is hartchirurg.
- Marcus Garvey was als verzamelaar van antieke porseleinen beeldjes vaak op rommelmarkten te vinden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant