Israël moet als onderdeel van het wapenbestand honderden Palestijnse gevangenen vrijlaten. In de Palestijnse gebieden zien ze uit naar de terugkeer van familieleden en verzetshelden. Getraumatiseerde Israëliërs vrezen een nieuwe golf aanslagen.
Israël liet zondagavond de eerste groep van negentig Palestijnse gevangenen vrij. De verwachting is dat het land gedurende de eerste fase van het wapenbestand 1.904 Palestijnse gevangenen zal vrijlaten, in ruil voor 33 gijzelaars. Hamas weet dat het een flinke troef in handen heeft en probeert zo veel mogelijk uit de onderhandelingen te slepen.
Tientallen Palestijnse families sloten zondagavond in tranen hun door Israël vrijgelaten vrouwen en kinderen in de armen. Een juichende menigte ontving de bussen met gevangenen op de bezette Westelijke Jordaanoever. Uit bijna ieder Palestijns gezin zit er wel iemand in de gevangenis: vaak al jaren, of zelfs decennia. Vaak zonder officiële aanklacht.
Ook in Israël lopen de emoties hoog op. Het trauma van de terroristische aanval van Hamas op 7 oktober 2023, die meer dan 1.200 levens eiste, zit diep. De vrees bestaat dat er terroristen op vrije voeten komen die nieuw geweld tegen Israël zullen organiseren. Voor zover bekend komen er geen verdachten van het bloedbad van 7 oktober vrij, maar wel gevangenen die vastzitten vanwege eerdere aanslagen op Israëli’s.
De onderhandelingen tussen Israël en Hamas over de Palestijnse gevangenen gaan hard tegen hard. De eerste groepen zijn niet zo’n probleem. Dat zijn vooral vrouwen en kinderen die voor lichte vergrijpen vastzitten. Israël ziet ze niet als een groot gevaar. Maar om aan de eisen van Hamas te voldoen zal Israël ook veroordeelde aanslagplegers en politieke leiders moeten laten gaan.
Meer dan tienduizend Palestijnse gevangenen zitten vast in Israëlische gevangenissen en in de afgelopen 15 maanden zijn er daar vermoedelijk duizenden bij gekomen. Velen worden gearresteerd voor kleine vergrijpen (denk aan kinderen die stenen naar Israëlische soldaten hebben gegooid) en vastgehouden in administratieve detentie. Deze zeer omstreden veiligheidsmaatregel geeft Israël de mogelijkheid om mensen gevangen te houden zonder rechtszaak. De detentie kan onbeperkt worden verlengd.
Israël wil vooral mensen uit deze groep vrijlaten. De 69 vrouwen en 21 kinderen die zondag op vrije voeten kwamen, zaten bijna allemaal in administratieve detentie. De bedoeling is dat er ook een grote groep gedetineerden vrijkomt die tijdens de Israëlische grondoperatie zijn opgepakt in Gaza, maar niet worden verdacht van deelname aan de terroristische aanval van Hamas.
Afgelopen zaterdag publiceerde het Israëlische ministerie van Justitie een lijst met 735 namen van Palestijnse gevangenen die mogelijk vrijkomen, onder wie mensen die een levenslange straf uitzitten voor moord. Dat zij straks weer op vrije voeten zijn in door Israël bezette gebieden jaagt veel Israëliërs angst aan. Israëlische kolonisten hebben al een WhatsApp groep opgericht om informatie te delen om deze ‘zware terroristen met bloed aan hun handen’ in de gaten te houden.
De meest opvallende verschijning op de lijst is Zakaria Zubeidi, die jaren op de Israëlische ‘most wanted’ lijst stond. Zubeidi, voor veel Palestijnen een verzetsheld, was het hoofd van de Al-Aqsa-brigades in het vluchtelingenkamp in Jenin. Hij heeft de verantwoordelijkheid opgeëist voor een bomaanslag op de Israëlische Likud partij in 2002. Dat was tijdens de eerste intifada. Er vielen zes doden.
Mahmud Abu Varda zit 48 levenslange gevangenisstraffen uit voor het beramen van meerdere terroristische aanslagen, waaronder een bomaanslag op een bus in Jeruzalem in 1996. Daarbij werden 45 mensen gedood. Ook hij staat op de lijst, net als drie leden van het zogenaamde Silwan Squadron. Deze terreurcel van Hamas voerde tussen maart en juni 2002 vijf bomaanslagen uit in Israël. Daarbij kwamen 35 mensen om het leven. Er raakten honderden mensen gewond.
Over deze categorie wordt keihard onderhandeld. Afgelopen zondag kwam activist en politicus Khalida Jarrar op vrije voeten. Zij is een prominent lid van het linkse Volksfront voor de Bevrijding van Palestina (PFLP), de op een na grootste beweging in de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie PLO. Ze is nooit veroordeeld voor betrokkenheid bij terroristische activiteiten, maar heeft jaren onder administratieve detentie vastgezeten.
Palestijnen roepen ook op tot de vrijlating van het hoofd van het PFLP, Ahmed Saadat. Hij werd in 2001 aangeklaagd als verantwoordelijke voor de moord op de toenmalige Israëlische minister van Toerisme, maar het ministerie van Justitie oordeelde dat er te weinig bewijs was. Enkele jaren later kreeg hij dertig jaar celstraf voor lidmaatschap van een militante organisatie en het handelen in wapens.
Steeds genoemd wordt ook Marwan Barghouti, een kopstuk van Fatah. Barghouti maakte naam als organisator van beide intifada’s tegen Israël en zijn vrijlating zou belangrijke gevolgen kunnen hebben voor de Palestijnse politiek. Hij lijkt in staat om Palestijnse groeperingen te verbinden. Hij is herhaaldelijk als favoriet uit de bus gekomen als Palestijnen werd gevraagd op wie ze zouden stemmen bij toekomstige presidentsverkiezingen.
Egypte en Qatar zeggen er ‘alles aan te doen’ om Barghouti vrij te krijgen. Het lijkt er niet op dat het in de eerste fase gaat lukken. Volgens ingewijden staat hij samen met enkele anderen bovenaan de lijst gevangenen waarover in de tweede fase van het wapenbestand wordt onderhandeld. Een Hamas-leider zegt zelfs dat zijn vrijlating ‘het primaire doel’ van die onderhandelingen is.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant