Het was een bijzonder moment: alle nog levende Amerikaanse presidenten zij aan zij bij de staatsbegrafenis van hun voorganger Jimmy Carter in de Nationale Kathedraal van Washington DC. Ondanks onderlinge tegenstellingen en botsende persoonlijkheden konden zij nog letterlijk met elkaar door één deur. Het bijtende zuur van de polarisatie heeft het gevoel van gemeenschappelijkheid en fatsoen nog niet helemaal weggevreten.
Ook om een andere reden werd ik gegrepen door het beeld van de verzamelde presidenten. We zien ouder wordende mannen die zich net als gewone stervelingen niet hebben weten te onttrekken aan het juk van de onverbiddelijk voortschrijdende tijd. De groeven in het gelaat, het haar dunner en grijzer, de spieren strammer. Zo gaat het bij iedereen, niks ongewoons.
De spanning van het beeld zit hem in iets anders, in iets wat onzichtbaar is, in een niet met het oog waarneembare en toch heel aanwezige dimensie. Het is de cloud van drie decennia Amerikaanse en wereldgeschiedenis die om de presidenten heen hangt en door hun gezamenlijke bijeenkomst in zo’n sterk geconcentreerde vorm aanwezig is, dat zij bijna tastbaar wordt.
Over de auteur
Arie Elshout is journalist en columnist voor de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in de VS en Brussel. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Dit waren en zijn geen gewone mannen die daar zaten. Bill Clinton, George W. Bush, Barack Obama, Donald Trump en Joe Biden hebben ervaren wat het is om de machtigste leider ter wereld te zijn, zoals dat heet. Meestal laten we het bij die kreet, zonder hem te specificeren. Maar Amerikaanse presidenten zijn de keizers van het Nieuwe Rome. Hun macht strekt zich uit over de hele aardbol. Ze bepalen het lot van volkeren, beslissen over oorlog en vrede, over leven en dood, over gevangenschap of vrijheid, voortdurend balancerend op de wiebelige loopbrug tussen macht en moraal.
Clinton wordt gehaat door de Serviërs omdat hij Belgrado liet bombarderen teneinde het Servische bloedvergieten in Kosovo te stoppen. Bush dacht de Irakezen de vrijheid te schenken door Saddam Hoessein af te zetten, maar ontketende een gruwelijke burgeroorlog. Obama leidde vanuit de kelder van het Witte Huis drone-aanvallen op terreurverdachten in het Midden-Oosten, als rechter en beul tegelijk. Biden blies de aftocht uit Afghanistan, de weg vrijmakend voor de Taliban, van wie vrouwen niet meer publiekelijk mogen praten, zingen of voordragen.
Ooit waren de presidenten jong en onschuldig. Clinton had een goede imitatie van Elvis in huis en pochte als beursstudent in Oxford over de reusachtige watermeloenen bij hem thuis in Hope, Arkansas. Bush veegde als 26-jarige stomdronken midden in de nacht met zijn auto alle vuilnisemmers van de stoep van het ouderlijk huis. En Obama was ook als jongeling zo gereserveerd dat hij volgens zijn eerste grote liefde nauwelijks de woorden ‘ik hou ook van jou’ over zijn lippen kon krijgen.
De presidenten zijn mensen van vlees en bloed die zich tot op het bot getest in meedogenloze verkiezingscampagnes omhoog wisten te werken tot president van Amerika. AIs leider van een imperiale mogendheid met wereldwijde belangen heeft de president een ongeëvenaarde macht over individuele levens. Is hij als een god die mensen het slagveld op stuurt, mensen beschermt en mensen slachtoffert.
Al op dag drie van zijn presidentschap tekende Obama, terwijl first lady Michelle nog nadacht hoe ze hun dochters een normaal leven kon laten leiden in het Witte Huis, het bevel tot een drone-aanval in Pakistan, waarbij behalve de terreurverdachten ook drie kinderen omkwamen. Obama ging gebukt onder die last, en zocht steun bij wat kerkvaders Augustinus en Thomas van Aquino leerden over de ‘rechtvaardige oorlog’.
Hij en de andere presidenten legden de rechterhand op het hart toen de kist met Carter na de plechtigheid de kathedraal werd uitgedragen. Het was een mooi laatste eerbetoon. Het oog zag geen vuile handen, toch weten we dat ze niet meer schoon zijn. Het eerste slachtoffer van het presidentschap is doorgaans de onschuld. Dat is inherent aan het ambt met zijn eeuwige spanningsveld tussen goed en slecht.
Deze maandag reïncarneert de 45ste president als de 47ste. Het is een moment om even stil te staan bij wat een Amerikaans president is. Want overal kijken mensen naar wat de wedergeboorte van de weerbarstige Trump voor hen zal betekenen. In Oekraïne en Gaza. In migrantengemeenschappen in de VS. Het wordt spannend naar welke kant de presidentiële balans zal doorslaan.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns