Je hebt prijzige foto- en kunstboeken voor op de salontafel, en dan heb je de werkstukken van Uitgeverij Komma. De bijzondere boeken, met omslagen van klei of gras, kosten al snel een paar duizend euro − of meer.
is economieredacteur van de Volkskrant.
Steven Hond (70) wijst naar een groot, glanzend boek in een vitrine aan zijn muur. ‘Helemaal van koper. Ik kan het wel laten zien, maar dan moet je eerst handschoenen aan. Als je het aanraakt komt er vocht op en dan kleurt de omslag groen.’
Hond bestiert Uitgeverij Komma, die uitzonderlijke kunst-, foto- en kookboeken uitbrengt. Van het koperen exemplaar, dat onder meer schilderijen, fotografie en notities van kunstenaar Gerti Bierenbroodspot bevat, zijn maar honderd gedrukt. Ernaast staat een boek met een omslag van klei. Die is nog exclusiever.
De Onderneming
In deze wekelijkse rubriek vertellen ondernemers over hun bedrijf. Vandaag: Uitgeverij Komma uit Den Haag, opgericht in 2011, met één werknemer en een omzet van ongeveer anderhalf miljoen euro in 2024.
De boeken die Hond uitgeeft − altijd gesigneerd en voorzien van een certificaat van echtheid − kosten vaak duizenden euro’s. Het duurste dat Komma ooit uitgaf, was een verzameling nagemaakte schetsboeken van Vincent van Gogh. Zo minutieus mogelijk gekopieerd, tot en met de scheurtjes in het papier. Kosten: 22.750 euro.
Zijn ‘limiteds’, zoals Hond de boeken noemt, vinden doorgaans hun weg naar verzamelaars met geld. ‘Ik zit in het segment van de absolute niche.’
Hond houdt kantoor in een appartement in Den Haag, waar hij woont met zijn vrouw Monique en hun Oudduitse herder Ami. Aan de wanden van de woonkamer prijken kleurrijke kunstwerken, rechtsachter is een hoek gewijd aan de platencollectie − een snelle blik: Frank Zappa, Billie Holiday, Bach.
Komma is een eenmanszaak. Hond huurt fotografen, ontwerpers en andere medewerkers in als freelancer. Dat ging twintig jaar geleden wel anders. Toen stond hij in Harderwijk aan het hoofd van een eigen drukkerij, Flevodruk, met meer dan veertig man personeel. Weelderige kunstboeken waren een specialisatie. Papiergigant Sappi riep zijn drukkerij in 1999 zelfs uit tot de beste van de wereld.
Hond is een trotse man, die ook het een en ander heeft om trots op te zijn. Dat zijn dochter Iris Hond uitgroeide tot een beroemde pianist, bijvoorbeeld. ‘En mijn zoon heeft een gastronomisch restaurant in Harderwijk.’ Meerdere van de door hem uitgegeven boeken wonnen prijzen. Van valse bescheidenheid heeft hij geen last. ‘Ik ben iets gaan doen wat helemaal niemand doet.’
Des te pijnlijker dat zijn trots een deuk opliep toen Flevodruk in 2009 failliet ging. Zelf wrijft hij dit de bank aan, die weigerde hem meer te lenen tijdens een moeilijke periode. Curatoren beschuldigden hem er vervolgens van 3,5 ton te hebben weggesluisd − een onterechte aantijging, oordeelde de rechter.
Het faillissement was een ‘traumatische ervaring’, aldus Hond. ‘Je levenswerk stort in.’ De villa met zwembad in Nunspeet moest in de verkoop, samen met zijn vrouw verhuisde hij naar een nabijgelegen zomerhuisje van zijn voormalige buren. Daar doolde hij wekenlang door de bossen ‘met Japanse monnikenmuziek op’. Wat nu?
De drukkerij mocht hij dan kwijt zijn, dat gold niet voor zijn netwerk in de boeken- en kunstwereld. Dus besloot hij zich te richten op het uitgeversvak: het bedenken, ontwerpen en verspreiden van boeken. Uiteindelijk mondde het uit in de oprichting van Komma. Opnieuw een bron van trots. ‘Ik heb door volledig out of the box te denken weer mijn kop boven water gekregen.’
Hij is veranderd door deze ervaringen, zegt hij. ‘Ik was ook wel een mannetje hoor. Mijn kinderen hebben tegen me gezegd: ‘Papa, je bent na het faillissement veel leuker geworden.’’ Destijds was hij nogal bezig het imago van de succesvolle zakenman uit te stralen. Strak in pak reed hij rond in patserige auto’s. Al moet hij bekennen dat hij wel opnieuw een Jaguar zou willen. ‘Een mooie oldtimer. Dat is liefhebberij, niet bedoeld om te laten zien hoe geslaagd je bent.’
Veel van zijn boeken laat hij drukken bij Wilco Art Books in Amersfoort. Onderling vertrouwen is belangrijk, zegt Hond, want het uitgeven van dit soort boeken is niet zonder risico. De productiekosten kunnen in de honderdduizenden euro’s lopen; voor het ontwerpen van omslagen van gras of met bewegende mechaniekjes liggen nou eenmaal geen gebruiksaanwijzingen klaar. De opbrengsten zijn vaak onzeker.
Neem het nog uit te komen fotoboek waarin de Amerikaanse acteur John Malkovich iconische portretten imiteert, van Winston Churchill tot de door Jack Nicholson gespeelde Joker uit de film Batman. Op de voorkant zit een beeldscherm ingebouwd, waardoor de ogen van Malkovich aldoor veranderen. Nog nooit vertoond, zo’n scherm in een boekenomslag, volgens Hond.
Bij dit soort ontwerpprocessen zijn al snel tien tot twintig mensen betrokken, legt hij uit. Om het platte schermpje, de batterijen en bedrading in te passen, moest hij expertise over elektronica inhuren en talloze proeven doen met het materiaal van de omslag. ‘Er is alleen al voor tienduizenden euro’s aan testen gedaan.’
Het trotst is hij misschien wel op Het Ramses Shaffy archief, eind vorig jaar gepubliceerd. Dat boek bevat niet eerder gepubliceerd archiefmateriaal, zoals handgeschreven brieven, tekeningen en foto’s van bezittingen. Hond kwam zelf op het idee toen hij op de radio hoorde dat het huis van Shaffy was leeggehaald. ‘Dit is het eerste boek dat ik helemaal zelf heb gemaakt. Ik heb het bedacht, de inhoud verzameld, de foto’s gemaakt.’
De voorkant van het boek toont Shaffy in zijn jonge jaren óf aan het einde van zijn leven, afhankelijk van de hoek waaruit je kijkt. In de doos zijn fluwelen handschoentjes bijgevoegd.
Hij bewondert de overleden zanger. ‘Ik heb weleens gezegd: misschien had iedere man wel een Ramses willen zijn. Overal waar Ramses kwam, trok hij de aandacht. Iedere man en iedere vrouw werd verliefd op hem. Maar wij hebben de ballen niet om te leven zoals hij geleefd heeft.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant