De Verenigde Staten nemen maandag afscheid van Joe Biden. Hij heeft het land heel behoorlijk bestuurd, maar wordt vooral aangekeken op wat er misging. Zijn tragiek: te veel bescheidenheid én een te groot ego.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Ze woont in New York.
Joe Biden had nog wel een halve eeuw door willen gaan. In zijn laatste week als president van de Verenigde Staten wekte hij, ondanks zijn 82 jaar, niet de indruk van iemand die er genoeg van heeft.
In zijn afscheidstoespraak van woensdag voor 335 miljoen Amerikanen gaf hij Washington nog een wensenlijst mee: presidenten zouden geen immuniteit moeten krijgen, Congresleden horen niet in aandelen te handelen, opperrechters moeten een ethische code krijgen – als het aan Biden had gelegen, was hij in het harnas gestorven.
Zo is het niet gelopen. Hij ging pas weg toen zijn eigen vrienden hem van het politieke toneel afduwden. De president was misschien nog niet klaar met het land, maar het land wel met hem.
Na meer dan vijftig jaar navigeren door de politiek van Washington, kan Joe Biden nauwelijks nog lopen. Soms kwam hij amper uit zijn woorden. Interviews en persconferenties gaf hij alleen als het echt moest. Voor ontmoetingen met andere regeringsleiders voorzag zijn team hem van spiekbriefjes.
Maar ideeën, het vermogen om strijdende partijen rond een tafel te krijgen en plannen om te zetten in beleid, dáár schortte het zelden aan. Hij investeerde meer in het klimaat dan wie ook in de Amerikaanse geschiedenis, en maakte werk van de broodnodige modernisering van de Amerikaanse infrastructuur.
De Democratische president gaf voorrang aan compromissen boven persoonlijke glorie, aan pragmatisme boven het uitbuiten van tweespalt. Los van zijn politieke successen en blunders zal zijn nalatenschap voor altijd zijn verbonden met de periode die ná hem aanbreekt. Het afscheid van Joe Biden markeert het eind van een politiek tijdperk en het begin van een nieuwe tijdsgewricht.
‘Hij was een president die liever achter de schermen werkte dan ervoor’, zegt William Muck, hoofd van de faculteit politicologie van North Central College in Illinois. ‘Eigenlijk deed hij gewoon wat hij doen moest: het land regeren. Hoe moeilijk dat soms ook was. De vraag is hoelang het duurt voordat de Amerikanen weer kiezen voor zo’n type president.’
Toen Biden vier jaar geleden werd ingehuldigd, erfde hij een geestelijk en fysiek ziek land. De VS zaten midden in de coronapandemie, met duizenden doden per dag. Het land voelde nog de naschokken van de Capitoolbestorming, twee weken eerder. Zijn voorganger Donald Trump had een opstand tegen hem georganiseerd.
‘Ik zal een president zijn van alle Amerikanen’, verklaarde Joe Biden in 2021 op het bordes. ‘Ik zal net zo hard vechten voor degenen die mij niet steunden als voor degenen die dat wel deden.’
Zijn probleem was niet zozeer dat het halve land hem niet steunde, maar dat een groot deel van de Amerikanen hem niet eens als legitieme winnaar zag van de verkiezingen. De uitdagingen waar hij met vicepresident Kamala Harris voor kwam te staan, bleken nog groter dan verwacht. Hij moest leider worden van een land zonder gedeelde werkelijkheid.
Ondanks de diepe verdeeldheid in Washington lukte het Biden geregeld om strijdende partijen om de tafel te krijgen. Het politieke handwerk kende hij maar al te goed, na 35 jaar in de Senaat namens zijn thuisstaat Delaware en acht jaar vicepresidentschap onder Barack Obama. Vaak loste Biden geschillen op nog voordat de media ervan op de hoogte waren. Hij luisterde naar de verschillende kampen, deed concessies, bereikte deals waar zijn voorgangers van droomden.
‘Zelfs in deze zeer gepolariseerde tijden was hij effectief en wist hij belangrijke wetten door te voeren met steun van beide partijen’, zegt politicoloog Muck. ‘Zijn decennialange ervaring in Washington kwam hem goed van pas. Dat is iets dat we de komende tijd minder kunnen verwachten.’
Behalve grote investeringen in infrastructuur en klimaat bewerkstelligde hij ook een herziening van de wapenwetgeving. Biden opende de deuren van het Witte Huis voor de vakbonden, benoemde de eerste zwarte vrouw in het Hooggerechtshof, verlaagde prijzen van medicijnen en regelde kwijtschelding van de studieschuld voor sommige groepen studenten.
Toch stralen die successen nauwelijks op Biden af. Zijn tegenstanders hebben een hekel aan hem en ook zijn aanhangers klinken zelden enthousiast. De mensen in het land lijken slecht op de hoogte van zijn beleid. Ze kijken naar de man achter de president: die vinden ze vaak seniel en weinig inspirerend, te progressief of juist te conservatief. Zijn populariteitscijfers schommelden altijd rond de 40 procent.
‘Joe Biden is altijd al meer een werkpaard geweest dan een showpony’, zegt politiek historicus Karen Sebold, docent aan de Universiteit van Arkansas. ‘Hij kon nooit echt goed contact maken met zijn achterban. Trump is juist iemand die zichzelf constant in de schijnwerpers plaatst. Die is meebewogen met de tijdgeest.’
De vraag is of Bidens gebrek aan borstklopperij niet heeft bijgedragen aan de overwinning van Donald Trump. De Republikein pronkt te pas en te oppas met successen in podcasts, op televisie en sociale media. Trump verbindt zijn naam aan de corona-uitkeringen die in 2020 beschikbaar kwamen. Biden heeft spijt dat hij voor zijn latere steun niet genoeg eer heeft opgeëist.
‘Ik heb misschien wel te veel tijd besteed aan beleid’, zei Biden donderdag tegen de nieuwszender MSNBC, ‘en te weinig aan politiek.’ Of het nu ging om nieuwe bruggen of steun tijdens de pandemie, hij wist mensen ‘er onvoldoende van te overtuigen dat wij dat voor elkaar hadden gekregen’.
De manieren waarop mensen tegenwoordig aan hun informatie komen, maken het moeilijk voor politici als Biden om succesvol te zijn, zegt Sebold. ‘Ze moeten in het nieuws blijven om relevant te zijn in de perceptie van kiezers. Ze worden afgerekend op die perceptie, niet op wat ze in werkelijkheid hebben gedaan.’
Joe Biden weet heus wel dat hij geen perfecte president is geweest. In een interview met USA Today somde hij vorige week de punten op die beter hadden gekund. Hij betreurt het dat hij de desinformatie die Trump verspreidde niet heeft weten te pareren, zei hij. En dat de Amerikanen niet snel genoeg de effecten van zijn infrastructuurwet hebben gemerkt.
Wat hij niet noemde, maar waar de Amerikanen het wel nog jaren over zullen hebben, is de chaotische terugtrekking uit Afghanistan, zijn zwakke grensbeleid, zijn aanvankelijke onvermogen om de inflatie binnen de perken te houden en zijn onvoorwaardelijke steun aan de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. Maar wat nog het langst zal na-etteren, is Bidens besluit om zich kandidaat te stellen voor een tweede ambtstermijn.
‘Ik zie mezelf als een brug’, zei hij in 2020 nog, voordat hij het Witte Huis betrok. Hij zou de overgangspresident zijn die de deur openzette voor een nieuwe generatie Democratische leiders. Maar hij veranderde van gedachten na verrassend succesvolle tussentijdse verkiezingen in 2022.
De impopulaire Joe Biden kwam daar heelhuids uit, met hier en daar wat schrammen. Met het zelfvertrouwen dat hij daaraan ontleende, groeide ook zijn ego. De vraag is hoe terecht dat was. Dat 70 procent van de Amerikanen niet op hem zat te wachten, leek hem niet te deren.
Bidens tragiek als president ligt besloten in zijn bescheidenheid én in zijn ego. Voor kiezers die riepen om verandering hield hij zich doof.
Op de achtergrond speelden allerlei internationale conflicten waar Biden geen grip op kreeg. Hij stuurde wapens naar Oekraïne, maar Rusland trok zich niet terug. Toen Hamas op 7 oktober 2023 Israël aanviel en Israël daarop de oorlog verklaarde aan de Palestijnen, ging Biden vierkant achter Netanyahu staan.
In zijn toespraken wees hij steeds op het belang van internationale samenwerking en trans-Atlantische relaties. Amerikanen dachten dan vooral: wat heb ík daar aan? Kiezers vroegen zich vaak af of Biden de mensen in andere landen misschien belangrijker vond dan die in zijn eigen land. Biden was president in een ‘America First’-tijdperk zonder dat door te hebben.
De inflatie – als gevolg van de pandemie en de corona-uitkeringen – heeft het leven voor veel Amerikanen zwaarder gemaakt. Hoewel de regering steeds bleef hameren op het economische herstel in de VS en de lage werkloosheidscijfers, ervoeren de kiezers vooral nadelen: dure boodschappen, benzineprijzen, huurverhogingen.
Meer dan de helft van de Democraten gaf in een peiling van persbureau AP aan er sinds Biden aantreden niet op vooruit te zijn gegaan. Terwijl Trump precies zegt wat hij denkt dat mensen willen horen, zei Biden vooral wat hij ze aan het verstand probeerde te brengen.
‘Amerika heeft de sterkste economie ter wereld’, zei Biden in april. Hij trok toen door het land met de boodschap dat het goed ging: lage werkloosheid, toegenomen koopkracht, dalende inflatie. De Amerikanen hoorden het hem zeggen, keken in hun portemonnee, en voelden zich niet begrepen.
‘Kiezers hebben in deze tijd meer behoefte aan populisten die simpele oplossingen bieden voor complexe problemen’, zegt politicoloog William Muck. ‘Kennelijk vinden ze dat belangrijker dan of een leider fatsoenlijk kan regeren. Dat is de kant die we nu opgaan.’
Pas toen Biden in juni 2024 de mist in ging tijdens het eerste tv-debat met Donald Trump, durfden zijn partijgenoten openlijk te twijfelen aan zijn kandidatuur. Zijn achterban zat die avond met de handen voor de ogen naar zijn gestuntel te kijken. Ondanks de vele leugens die Trump debiteerde, oogde hij op het televisiescherm als een serieuzere kandidaat. Wekenlang verkeerde de Democratische Partij in een diepe crisis, totdat Biden de handdoek in de ring gooide.
‘Het is de grootste eer van mijn leven geweest om te dienen als jullie president’, schreef Biden in een brief. ‘Ik geloof dat het in het belang van mijn partij en mijn land is als ik me terugtrek, en me uitsluitend richt op het vervullen van mijn taken als president.’ Hij schoof vicepresident Kamala Harris naar voren, die in drie maanden een succesvolle campagne probeerde op te zetten, maar uiteindelijk verloor van Trump, ondanks diens veroordeling voor fraude en een miljoenenboete wegens seksueel misbruik.
Biden wilde een brug zijn naar een terugkeer naar ‘normale’ politiek, maar na hem breekt toch echt een heel nieuw tijdperk aan.
‘Vooral gemarginaliseerde groepen zullen het de komende jaren zwaar te verduren krijgen’, zegt Sebold. Denk aan vrouwen, transseksuelen, immigranten en zwarte kiezers. ‘Vooral zij gaan voelen dat Biden is vervangen door Trump.’
Volgens politicoloog William Muck zullen de positieve kanten van Bidens nalatenschap pas veel later worden erkend. ‘Nu is die te veel verbonden met het verlies van Harris, de hoge inflatie en de oorlog in het Midden-Oosten.’ Zaken die Bidens presidentschap overschaduwen. ‘Ik denk dat mensen over een paar jaar oog gaan krijgen voor zijn successen. Het kan nog een tijd duren voordat ze terug willen naar een normaal soort politicus als Joe Biden.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant