In Amersfoort vond zaterdag de eerste bijeenkomst plaats van het Nationaal Burgerberaad Klimaat. Dat nieuwe orgaan moet een adviesrapport opstellen met klimaatmaatregelen voor het kabinet. ‘Met een burgerberaad haal je onderwerpen waar de politiek op vastloopt uit de politieke context.’
is regioverslaggever van de Volkskrant in Amsterdam en omstreken.
Het Nationaal Burgerberaad Klimaat? Nog nooit van gehoord, dacht Elise Glasbergen toen er in november een brief op de mat lag. ‘In de brief stond dat ik een QR-code moest scannen. Zo’n code scan ik niet zomaar. Dus ik googelde eerst of dit wel echt was.’
En dat was zo, las de 56-jarige gemeenteambtenaar uit Alphen aan den Rijn op internet. Op verzoek van het kabinet en de Tweede Kamer kregen eind 2024 zeventigduizend Nederlanders het verzoek of ze mee willen denken over verduurzaming. ‘Ik voelde me geroepen’, zegt Glasbergen, die samen met vierduizend andere Nederlanders op de brief reageerden.
Want, vindt ze, er moet snel iets veranderen om verdere opwarming van de aarde tegen te gaan. Nog niet zo lang geleden ging ze op vakantie in het noorden van Noorwegen. ‘Het was daar helemaal niet zo koud.’
Glasbergen is een van de 175 deelnemers van het Nationaal Burgerberaad Klimaat, die deze zaterdag naar de Rijtuigenloods in Amersfoort zijn gekomen. De groep is uit de aanmeldingen geselecteerd en vormt ‘Nederland in het klein’, aldus de organisatie. Oftewel: een representatieve afspiegeling van de samenleving.
Zo zijn er aanwezigen die zich ‘erg veel zorgen’ maken over het klimaat, maar ook mensen die hun schouders erover ophalen. Samen moeten zij zich komende maanden buigen over de vraag hoe Nederlanders anders kunnen eten en reizen en om moeten gaan met spullen. Komende maanden volgen nog vijf van zulke weekenden. In september moet er een adviesrapport liggen voor het kabinet.
Glasbergen – blond haar, bril – heeft er zin in. Al twijfelt ze wel of er ook daadwerkelijk iets met het adviesrapport zal gebeuren. ‘Laten we zo zeggen: ik heb niet veel vertrouwen in de politiek. Maar ik probeer het positief te benaderen.’
Ze blijkt niet de enige met reserves. Al meteen na de start van de openingssessie in de grote loods zegt een jongeman tegen de aanwezige ministers Sophie Hermans (VVD, Klimaat en Groene Groei) en Judith Uitermark (NSC, Binnenlandse Zaken) dat ook hij er ‘niet superveel geloof in heeft’. Bovendien vindt hij de vraagstelling te beperkt, omdat de focus van de vraag vooral ligt op de consument. ‘De impact zal beperkt zijn.’
Minister Uitermark deelt zijn ‘zorg’ niet. ‘Ik geloof wél dat jullie een verschil kunnen maken.’ Het Nationaal Burgerberaad Kimaat (NBK) mag niet alleen adviezen geven aan consumenten, maar ook voorstellen doen voor bedrijven en de overheid. Bovendien, voegt NBK-voorzitter Nienke Meijer even later toe, ‘hebben we geleerd van de ervaringen in Frankrijk’.
Daar stierf een vergelijkbaar initiatief een stille dood. Het Franse parlement was er voorafgaand niet bij betrokken en voelde zich, achteraf, niet verplicht iets met de adviezen te doen. ‘En wij doen dit juist op verzoek van de politiek.’ Dat betekent overigens niet dat het kabinet de adviezen moet overnemen. ‘Maar doen ze dat niet, dan hebben de ministers wel wat uit te leggen.’
En dat is belangrijk, zegt Hanneke van Eijken, hoogleraar rechtsstaat en democratie (Universiteit van Utrecht). ‘Het ergste wat je kan doen, is burgers om hun mening vragen, hen een plak cake geven en een kop koffie, en vervolgens niet naar hun antwoord luisteren.’ Wat haar betreft zou dat zonde zijn. Want pak je dit goed aan, dan kan het ‘een vruchtbaar samenspel opleveren’.
‘Het betrekken van burgers kan op vele manieren: referenda bijvoorbeeld, zoals dat in bijvoorbeeld Zwitserland gebeurt. Het verschil is dat bij een referendum de burgers stemmen, terwijl het bij een burgerberaad een kleinere groep burgers is die meer inhoudelijke afwegingen maakt’, zegt Van Eijken. ‘Het gaat dan niet om een ja of nee-vraag, maar over hoe je iets kan doen. Bij klimaatbeleid heb je daar meer aan.’
Het zijn vooral taaie, politiek beladen, vraagstukken die zich goed voor een burgerberaad lenen, voegt gedragswetenschapper Reint Jan Renes toe. Hij is lector psychologie voor een duurzame stad (Hogeschool van Amsterdam). ‘Met een burgerberaad haal je onderwerpen waar de politiek op vastloopt, uit de politieke context.’ Een succesvol voorbeeld daarvan komt uit Ierland. Daar dacht een groep burgers mee over abortuswetgeving, waarna het verbod op abortus werd afgeschaft.
‘En klimaat is ook zo’n onderwerp', zegt Renes. 'Politici vinden het lastig om maatregelen te nemen die ingrijpen in het dagelijks leven van de burger. Als de politiek reclame voor vlees verbiedt, wordt het snel als betuttelend gezien. Maar dat wordt anders als burgers het zelf voorstellen.’ Maar, vervolgt hij, ‘na zo’n burgerberaad moet er wél een maatschappelijk debat op gang komen zodat het gaat leven. Wat je niet wil, is dat een klein groepje in gesprek gaat, advies geeft en dat iedereen gewoon weer verder gaat.’
De 21-jarige Elisa van der Linden uit Andelst gaat ‘het allemaal wel zien’. Net als Glasbergen was ze verbaasd toen ze in november een brief kreeg. ‘Het was een blauwe envelop, dus ik dacht: heb ik een boete. Maar toen ik las wat het was, dacht ik: leuk.’
Wat haar betreft is er veel te verbeteren. Dat ziet ze dagelijks op haar werk. Ze is verpleegkundige in de ouderenzorg en stoort zich aan verspilling. ‘Denk aan medicatie en eten. We gooien zo veel weg. Dat moet van de wet om bijvoorbeeld de verspreiding van eventuele ziektes te voorkomen. Maar dat betekent dat er pannen met goed voedsel in de prullenbak verdwijnen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant