Een van Donald Trumps hoofdbeloften is om met een kettingzaag door de ambtenarij te gaan. In en rondom Washington werken zo’n 320 duizend ambtenaren die niet meer weten of ze straks nog een baan hebben. ‘Ik ben veel terughoudender geworden op sociale media.’
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Ze woont in New York.
Het is donker voor het ministerie van Buitenlandse Zaken in Washington. Onder de vlaggen van tientallen naties druppelen de laatste ambtenaren uit de voordeur van deze anonieme kolos met lange rijen symmetrische ramen. Ze dragen aktetassen in hun hand, pasjes om hun nek.
Een van hen slaat linksaf en loopt naar de overkant van het gebouw. Daar staat ze stil. Haar armen verdwijnen in de zakken van haar manteljas. Haar ogen glijden langs de verschillende verdiepingen.
‘Ik hoop dat ik van Trump mag blijven’, zegt de hooggeplaatste ambtenaar, die met haar naam niet in de krant durft. Haar adem vormt condenswolkjes. ‘We weten allemaal niet wat ons te wachten staat.’
Maandag wordt Donald Trump voor de tweede keer geïnaugureerd als president van de Verenigde Staten. Op de eerste dag wil hij zo’n honderd decreten afkondigen die, in zijn woorden, voor shock and awe zullen zorgen.
Een van zijn hoofdbeloften: met een kettingzaag door de ambtenarij gaan. Maanden geleden kondigde hij deze plannen aan. In en rondom Washington werken zo’n 320 duizend ambtenaren die niet meer weten of ze straks nog een baan hebben.
Donald Trump is niet de eerste president die grote bureaucratische bezuinigingen aankondigt. Republikeinse en Democratische presidenten hebben in het verleden vaker gepoogd de overheid te stroomlijnen. Maar Trump wil een stap verdergaan: hij wil niet alleen de overheid kleiner maken, hij wil haar zuiveren. Ervaren ambtenaren wil hij vervangen door loyalisten.
‘De sfeer is angstig’, zegt de blonde vrouw, die onder drie Amerikaanse presidenten heeft gewerkt, onder wie al één keer Trump. ‘De dag na de verkiezingen zochten zo veel collega’s naar informatie over vervroegd pensioen dat de pagina van het ministerie crashte.’
Waarom zijn die ambtenaren zo bang?
Donald Trump heeft zijn afkeer van Washington nooit onder stoelen of banken geschoven. ‘Ik zal de deep state vernietigen en een regering instellen die door het volk wordt gecontroleerd’, mailde hij tijdens de verkiezingscampagne naar zijn achterban. Zijn woorden zijn gebaseerd op de complottheorie dat ambtenaren in Washington zijn politieke agenda saboteren, waar geen bewijs voor is.
Trumps campagneteam vergeleek zijn plannen met het Manhattan Project, het programma uit de Tweede Wereldoorlog dat in het geheim de atoombom ontwikkelde. De gedachte: dit gaat ook inslaan als een bom.
Een van de eerste dingen die hij deed na het winnen van de verkiezingen in november: Elon Musk en oud-presidentskandidaat Vivek Ramaswamy aanstellen als leiders van het zogenoemde Department of Government Efficiency (DOGE). Dit officieuze ministerie heeft als doel de overheidsuitgaven drastisch te verminderen, overmatige regelgeving te schrappen en federale agentschappen te herstructureren.
Hun plan is om tussen de 500 miljard en 2 biljoen dollar te besparen op het overheidsbudget. Daarvoor zouden tienduizenden banen verloren moeten gaan.
Omdat dit geen officieel ministerie wordt en het geen mandaat heeft om bezuinigingen zelf door te voeren, hebben welwillende Republikeinse Congresleden een werkgroep opgericht die de plannen van Musk en Ramaswamy wél kunnen verwezenlijken.
‘Ik ben bang’, zegt de hoge ambtenaar voor het ministerie. Ze legt uit hoe het ministerie draait op mensen die in hun carrière kennis en expertise hebben opgebouwd. ‘We vrezen dat zij worden vervangen door vriendjes die geen ervaring hebben.’ Tijdens Trumps eerste termijn tussen 2017 en 2021 zag ze veel collega’s op Buitenlandse Zaken op eigen houtje vertrekken. Nu kunnen zij worden ontslagen.
Ook zijn ambtenaren bezorgd dat ze strenger in de gaten zullen worden gehouden door de nieuwe regering. Dat de overheid weet met wie ze omgaan, en wat ze delen. Trump zei in de campagnetijd als president ambtenaren te willen vervolgen die informatie lekken of ‘nepnieuws’ verspreiden vanuit de overheid.
‘Ik ben veel terughoudender geworden op sociale media’, zegt de hoge ambtenaar, die uit het Midden-Westen van de VS komt. Ook zij vreest dat de nieuwe regering haar meer in de gaten gaat houden. ‘Ik ben bang dat ze bijvoorbeeld zien dat ik een New York Times-journalist volg en laatst een foto heb geliket van een Palestijns kind dat over de oorlog vertelde.’
Veel van haar collega’s overwegen preventief een exit. Een week eerder heeft ze zelf ook nog een gesprek gehad met een potentiële werkgever buiten de overheid. ‘Ik hoop toch om hier te kunnen blijven werken, zoals ik al meer dan tien jaar doe.’
Ambtenaren in Washington kunnen niet zomaar worden ontslagen, maar Trump heeft wel eerder geprobeerd de ambtenarij naar zijn hand te zetten. Vlak voor de verkiezingen in 2020, toen hij nog president was, riep hij middels een decreet ‘Schedule F’ in het leven. Daarmee wilde Trump tegenspraak de kop indrukken en onpartijdige ambtenaren vervangen door loyalisten. Toen Biden een maand later de verkiezingen won, draaide hij de plannen terug.
Zo’n vierduizend banen in de federale overheid zijn politieke benoemingen – denk aan ambassadeurs en topambtenaren op ministeries. Veelal worden die vanwege hun kennis en ervaring geselecteerd door de zittende macht. Trump wil die pool van mensen die door hem en zijn regering kunnen worden geselecteerd veel groter maken. Deze ambtenaren, die een eed hebben afgelegd aan de grondwet, moeten dan de president gehoorzamen.
Een ambtenarenapparaat vol loyalisten samenstellen is een van de pijlers van een autocratie. ‘In die landen zien we waar dat toe leidt’, zegt politicoloog Christopher Bosso van Northeastern University in Boston. Hij doet onderzoek naar politiek beleid in de VS. ‘Als de staat wordt bestuurd door mensen die geen nee zeggen tegen leiders, leidt dat tot meer corruptie, incompetentie en, als gevolg daarvan, slechter beleid.’
De afgelopen maanden kregen de ambtenaren in Washington een voorproefje van wie hun nieuwe bazen worden. Veelal ging het om Trump-loyalisten met weinig of geen ervaring binnen de overheid, maar wel op grote tv-zenders.
Op dinsdag werd de nominatie van Pete Hegseth goedgekeurd door de Senaat. Hij werd bekend door een programma op Fox News en moet als defensieminister toezien op drie miljoen werknemers. Tulsi Gabbard, een ander bekend gezicht van Fox en een vrouw die wegliep met dictators als Assad en Poetin, moet leiding gaan geven aan de inlichtingendiensten. Sean Duffy, die Amerikanen leerden kennen als realityster, is de beoogde minister van Transport.
‘We hebben van hogerhand gehoord dat we niet met de pers mogen praten’, zegt een vijftiger, die met een sigaret in zijn mond het ministerie van Onderwijs uitloopt, waar hij werkzaam is op de ICT-afdeling. ‘Ik heb geen idee wat ik kan verwachten’, zegt een vrouw die op sneakers wandelt in de National Mall. ‘Met jou kan ik echt niet praten’, zegt een man in een lichtbruin pak met een nerveuze blik in zijn ogen. ‘Maar heb een fijne dag!’
Terwijl Trump loyalisten naar Washington trekt, vrezen ambtenaren buitenspel te worden gezet. Met hun ziel onder hun arm lopen ze rond in een zwaarbeveiligde stad, die zich klaarmaakt voor een nieuwe oude president.
Ambtenaren die op anonieme basis wel willen praten, zeggen óf bezorgd te zijn óf hoop te houden dat de klappen ergens anders zullen vallen.
‘Ik denk dat veel van mijn collega’s hun baan kunnen verliezen, maar ik niet’, zegt een rossige veertiger die het ministerie van Onderwijs uitloopt. Trump heeft gezegd dat hij dat hele ministerie wil opdoeken, maar de kans dat het Congres dit goedkeurt is klein. Wel kunnen er afdelingen verloren gaan die zich richten op diversiteit in het onderwijs. ‘Ik houd me bezig met speciaal onderwijs, dat is geen heet hangijzer. Zowel Republikeinen als Democraten vinden dat belangrijk.’
Als hem wordt gevraagd naar het autoritaire karakter van Trumps plannen, haalt hij zijn schouders op. ‘We moeten eerst maar eens zien hoe het zal lopen’, zegt de man, die nog niet zo lang voor de overheid werkt. Er zijn heel veel what ifs, zegt hij over deze nieuwe regering. ‘Wat Trump precies gaat doen, ligt buiten mijn macht. Ik ga gewoon net zolang door met mijn werk tot iemand zegt dat het niet meer mag.’
Meer nog dan in 2017 wordt Donald Trump omringd door conservatieve zakenlui die invloed willen uitoefenen in Washington. Hoewel hij voor zijn plannen goedkeuring nodig heeft van het Congres, kan hij via juridische omwegen ook veel gedaan krijgen. Zeker nu de conservatieven een meerderheid hebben in het Hooggerechtshof.
Met tegenspraak van zijn eigen partijgenoten hoeft hij nauwelijks rekening te houden. Kritische Republikeinen hebben de partij al verlaten. Ze hebben plaatsgemaakt voor loyale zakenlui.
Neem DOGE-mannen Elon Musk en Vivek Ramaswamy, die de bureaucratie in Washington een existentiële dreiging en geldverspilling noemen. Tijdens een gala in Trumps resort Mar-a-Lago bedankte Ramaswamy de aankomende president voor zijn zegen om ‘te beginnen met massadeportaties van miljoenen niet-gekozen federale bureaucraten uit de bureaucratie van Washington’.
Terwijl de ambtenaren in Washington worden vervloekt, wordt het bedrijfsleven juist verwelkomd. Trump heeft de rijkste regering in de moderne geschiedenis samengesteld, met ongeveer dertien miljardairs die belangrijke functies zullen vervullen in zijn Witte Huis. Bij elkaar opgeteld is hun vermogen ongeveer 460 miljard dollar. Kijk je alleen naar zijn kabinet, waar Musk officieel geen onderdeel van is, dan bezitten ze samen zo’n 7 miljard dollar. Ter vergelijking: het kabinet van Joe Biden is goed voor zo’n 118 miljoen dollar.
‘Al bijna vijftig jaar dromen Amerikaanse miljardairs van zo veel toegang tot het Witte Huis’, zegt Bosso. ‘Ten behoeve van zakenbelangen kunnen milieuwetten worden afgeschaft en arbeidsrechten worden ingeperkt. Ook zijn er zorgen dat de Trump-loyalisten de neutrale overheidsstatistieken in hun voordeel zullen laten werken.’
De afgelopen maanden liep het storm in Mar-a-Lago, waar de ene na de andere CEO in ruil voor donaties mocht eten met Donald Trump en zijn vrouw Melania. Volgens Amerikaanse media zouden Musk en Ramaswamy invloedrijke zakenmensen hebben beloofd dat ze een half jaar mogen meelopen op allerlei ministeries.
Het ergste scenario, zegt Bosso, is dat Trump met zijn loyalisten de federale overheid ombuigt tot een instrument dat er puur op is gericht om de belangen van de president en andere miljardairs te behartigen – en dus niet het Amerikaanse volk.
‘De miljardairs willen de overheid zo klein mogelijk maken, door haar te runnen als een bedrijf dat uit is op winst.’ Eigenlijk willen ze in feite terug naar een eeuw geleden, zegt Bosse, toen de federale overheid zich nauwelijks met sociale voorzieningen bezighield.
‘Ik ben bang dat veel Amerikanen hun toegang tot sociale voorzieningen zullen verliezen’, zegt een vrouwelijke ambtenaar, die ook niet met haar naam in de krant wil. De zwarte veertiger loopt met een rolkoffer richting het station, onderweg naar haar familie.
Als ambtenaar is ze werkzaam bij het Center for Medicare & Medicaid Services, een federaal agentschap dat over de verzekeringen gaat van 160 miljoen Amerikanen. De vrouw heeft een lange carrière opgebouwd bij de overheid, zegt ze. ‘Ik vrees dat er bezuinigingen komen die de allerarmsten zullen treffen.’
Als even later de naam Mehmet Oz valt, schrikt ze. Trump heeft deze multimiljonair en omstreden tv-dokter, bekend van The Dr. Oz Show, voorgedragen als baas van het agentschap waar de vrouw werkzaam is.
‘Dr. Oz?’, zegt ze met grote ogen. ‘Meen je dat?’ De vrouw slaat haar ogen neer, gaat zachter praten.
‘Om heel eerlijk te zijn ben ik gestopt het nieuws over de plannen van de nieuwe regering te volgen’, zegt ze. ‘Ik ben zo bezorgd over wat gaat komen dat ik het liever niet wil weten.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant