‘American Primeval’ vertelt de bloederige geschiedenis van de staat Utah. De mormonen komen er niet best vanaf

American Primeval speelt zich af in het gebied rond de Amerikaanse staat Utah in 1857. Mormonen willen hun eigen staat oprichten, het leger wil dat verhinderen en oorspronkelijke bewoners zitten klem. Het resultaat is een gruwelijke, soms overvolle serie.

is kunstredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over films, series en fotografie.

De Amerikaanse western is in de filmgeschiedenis nooit heel lang buiten beeld geweest. En we zitten weer eens midden in een revival, aangevoerd door Yellowstone en de vele spin-offs van seriemaker Taylor Sheridan, die in Nederland op SkyShowtime te zien zijn. Ook van Sheridan is de serie Landman, momenteel een van de populairste series in de VS, die weliswaar over oliebaronnen gaat in Texas, maar veel westernthema’s afvinkt.

Netflix springt nu ook op deze trein, met American Primeval, een prestigieuze zesdelige serie van Mark L. Smith. De ambitie blijkt al uit de titel: het oer-Amerika. Regisseur is de ervaren filmmaker Peter Berg en de serie ziet er in alles uit als cinema, met een cameraman die weidsheid afwisselt met dynamische close-ups.

In de openingsshots lezen we dat we ons in het Utah-gebied bevinden, in het jaar 1857, dat toen nog ‘wild en ongetemd’ was, te midden van een ‘brute overlevingsstrijd’. ‘Bruut’ is niet overdreven. De staat Utah zou pas aan het eind van de 19de eeuw tot de Unie toetreden, maar in het jaar dat de serie speelt, is het een omstreden gebied. De mormonen, leden van de zojuist opgericht Church of Jesus Christ of Latter Day Saints, proberen met hun wrede milities een eigen staat op te richten, die wordt betwist door het Amerikaanse leger.

Historisch bloedbad

Ondertussen wordt het land doorkruist door kolonisten op weg naar het westen en zijn de verschillende stammen van de oorspronkelijke bewoners verdeeld. Sommige stammen vluchten voor de conflicten uit, andere zijn strijdbaar, en weer andere collaboreren met verschillende partijen. Centrale gebeurtenis is een historisch bloedbad: de Mountain Meadows Massacre, waarbij honderden kolonisten omkwamen. Zij werden afgeslacht door gemaskerde milities van de mormonen, geholpen door ingehuurde leden van de Southern Paiute, een stam van oorspronkelijke bewoners. De Paiute leken er bij te zijn gehaald om achteraf de schuld te krijgen en een oorlog tegen de stammen te doen oplaaien.

American Primeval vertelt een in principe afgerond verhaal over de volstrekte wreedheid van de periode, met nadruk op de rol die vrouwen speelden in dit wetteloze gebied. Tussen de historische figuren en gebeurtenissen door lopen een aantal fictieve verhaallijnen. Betty Gilpin speelt Sara Rowell, een vrouw die met haar zoontje op weg is naar de vader van haar kind in een gebied waar goud zou zijn gevonden. Tegelijk zijn er premiejagers naar haar op zoek. Samen met Isaac Reed (Taylor Kitsch), een gids over wie we steeds meer te weten komen, en de jonge Two Moons (Shawnee Pourier) vormen zij een onorthodoxe familie, in een wereld die alles op alles zet om ze te achterhalen.

Sterke vrouwenrollen

Een andere verhaallijn betreft Abish Pratt (Saura Lightfoot-Leon), een overlevende van de Mountain Meadows-slachting, waarbij ze gevangen wordt genomen. Vervolgens wordt ze geadopteerd door de Shoshone. In die gemeenschap is de rol van de vrouw niet per se ondergeschikt, een groot verschil met wat haar als mormoonse bruid te wachten stond. De sterke rollen van Gilpin en Lightfoot-Leon, als twee vrouwen die onder de benarde omstandigheden voor zichzelf kiezen, zijn de reden om de serie te zien.

En dit zijn maar twee van de verhaallijnen in een serie die er voortdurend naar hint dat er, ook gezien de titel, heel fundamentele dingen over de Amerikaanse psyche worden gezegd. American Primeval is behoorlijk gruwelijk en werkt soms in bepaalde scènes beter dan in het wat overvolle geheel, waarin ook nog eens verschillende genres lijken te passeren. Een aflevering waarin Sara en haar gevolg in handen van psychotische Franse kolonisten vallen, kan bijna als een losstaande horrorfilm worden gezien.

Op zoek naar meer bingemateriaal?

Op volkskrant.nl/series vind je al onze serie-recensies, handig doorzoekbaar op genre, aanbieder en aantal sterren.