Dagelijks een halfuur voor een zeer felle lamp om de winterdip te verlichten: het klinkt verleidelijk, maar zijn daglichtlampen werkelijk effectief?
Tijdens de donkere winterdagen is het aanlokkelijk op zoek te gaan naar licht. Daar is geen vliegvakantie voor nodig, volgens de reclames: je zou de zon voor zo’n 60 tot 80 euro in huis halen, met een daglichtlamp. Zulke handzame lichtschermen (of brillen met ingebouwde lampen) schijnen veel feller dan het peertje aan het plafond, bovendien plaats je de lamp vlakbij op tafel. Elke dag dertig minuten fel kunstlicht zou al energie geven en de stemming verbeteren. Maar werkt lichttherapie echt of ga je hooguit stralen door een placebo-effect?
Licht heeft een onmisbare invloed op het functioneren van onze biologische klok, zegt Karin Smolders, die de effecten van licht op welzijn onderzoekt aan de TU Eindhoven. Licht voorziet ons van zicht, maar heeft ook een belangrijke ritmefunctie. ‘In het netvlies zitten naast kegeltjes en staafjes om te zien ook fotoreceptoren voor de aansturing van de biologische klok.’
Die interne 24-uursklok wordt elke dag opnieuw afgesteld op basis van de lichtinval en beïnvloedt vrijwel elk lichaamsproces. ‘Als de biologische klok is ontregeld door gebrek aan een duidelijk signaal, kan dat leiden tot vermoeidheid, concentratieproblemen en een verminderde stemming, en op langere termijn tot gezondheidsklachten als depressie en obesitas.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Er lijkt dus wel wat te zeggen voor een flinke dosis licht om de biologische klok scherper te kalibreren. Maar laat ons systeem zich sturen door tamelijk korte sessies met kunstlicht? Onderzoek naar de psychische effecten van lichttherapie is geregeld gericht op relatief zware psychische klachten en kent wel positieve resultaten, zowel bij winterdepressies als bij niet-seizoensgebonden depressies. En dat zonder noemenswaardige bijwerkingen, becijferden twee overzichtsstudies uit 2020. Ook de mildere winterblues laat zich bestrijden met fel kunstlicht, toonde Gronings onderzoek in 2016 aan: dagelijks twintig minuutjes was afdoende.
Gelijk een daglichtlamp aanschaffen dus? Volgens chronobioloog Marijke Gordijn van de Rijksuniversiteit Groningen kan zo’n lamp zinvol zijn, maar ze adviseert een bredere blik. ‘Er zijn wetenschappelijke aanbevelingen over de hoeveelheid licht die gedurende de dag op het oog moet vallen voor een goed functionerende biologische klok en algemeen welbevinden. 90 procent van de mensen komt daar niet aan. Ik zou vooral zorgen voor betere verlichting, dat hoeft geen lichttherapielamp te zijn.’
Doordat onze ogen zich makkelijk aanpassen aan wisselende lichtsterktes valt het nauwelijks op, maar Nederlandse kantoren en woonkamers zijn gewoonlijk zeer donker. Dat tonen metingen van de lichtsterkte, uitgedrukt in lux. ‘Op een zonnige dag is de lichtsterkte buiten zo’n 100 duizend lux’, vertelt Gordijn. ‘Op een echt donkere, bewolkte dag kom je nog snel aan 10 duizend lux. Bij reguliere verlichting mag je binnen blij zijn als er 150 lux op het oog valt.’
Wat wij gezellig vinden is algauw een factor vijf duisterder dan wenselijk. De hele dag door is dus winst haalbaar, benadrukt Gordijn. ‘Waar voel je je fitter: in een schemerige kamer of in een goedverlichte omgeving?’ Daglichtlampen dragen met gewoonlijk 10 duizend lux stevig bij aan de lichtbalans, maar voor een vrij korte periode. Fellere lampen indraaien en je stoel richting het raam verplaatsen is ook zinvol, net als overdag vaker naar buiten gaan. Het totale gemis aan daglicht bij een negen-tot-vijfbaan lijkt een belangrijke oorzaak van de winterdip tijdens de kortste dagen.
Heb je interesse in een daglichtlamp, dan kun je trouwens beter niet te knieperig zijn, tipt Gordijn. Laagwaardige exemplaren stralen hun licht minder diffuus uit. Te fel licht leidt tot wegkijken, terwijl de stralen het netvlies moeten bereiken voor een gunstig effect. Belangrijk is ook dat de daglichtlamp overdag aangaat, liefst ’s ochtends. In de avond verstoren we ons bioritme nu al vaak met een overdaad aan licht, legt Smolders uit. ‘Voor een goed 24-uursritme is een duidelijk contrast nodig tussen dag en nacht. Het advies is om verlichting drie uur voor bedtijd al substantieel te dimmen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant