De weg naar vrede in Gaza ligt vol obstakels. Cruciaal is de rol van aankomend president Donald Trump. Blijven de VS Netanyahu steunen, ook als die uit lijfsbehoud het prille akkoord laat klappen? Niets is zeker – behalve dat Gazanen en gijzelaars speelbal zijn.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël en de Palestijnse gebieden, het Midden-Oosten en België.
Het eerste enthousiasme is alweer de kop ingedrukt: de vreugde mocht precies één dag duren, en daarna ging de hoop rond Gaza alweer ten onder aan cynische spelletjes en politiek eigenbelang.
Vooropgesteld: toen Israël en Hamas woensdag eindelijk een deal sloten, dacht niemand dat de ellende hiermee was opgelost. Het plan bestaat uit drie fases en pas in het staartje daarvn moet worden besproken wie Gaza gaat regeren en hoe het verwoeste gebied zal worden opgebouwd. Het traject daar naartoe is bezaaid met hobbels en obstakels.
De wereld snakte echter naar dit streepje licht – zeker de platgebombardeerde Gazanen en de getergde families van de Israëlische gijzelaars. Maar donderdagochtend bleek alweer dat zij de speelbal zijn van partijen die heel andere belangen nastreven dan die van de burgers die ze vertegenwoordigen.
Intussen is duidelijk dat de Israëlische premier Benjamin Netanyahu met twee versies van de deal in zijn binnenzak rondloopt. De eerste is het officiële document, waarin beide partijen toezeggen het stappenplan te zullen uitvoeren, waarvan de eerste fase zondag in moet gaan: een einde aan de bombardementen en gevechten, en een uitruil van de eerste Israëlische gijzelaars en Palestijnse gevangenen.
Netanyahu’s tweede versie van het bestand ziet er heel anders uit. De ultrarechtse ministers uit zijn kabinet, die helemaal geen bestand willen en dreigen uit de regering te stappen, krijgen achter de schermen van Netanyahu te horen dat ze dit akkoord moeten slikken.
‘Stem gewoon tegen de deal om jullie eigen achterban rustig te houden’, heeft de premier vermoedelijk tegen hen gezegd, ‘want daar krijg ik ook zonder jullie partijen ook wel een meerderheid voor. Maar blijf in de regering, en maak je geen zorgen over de tweede fase: we kunnen de volgende onderhandelingsronde met Hamas altijd weer laten mislukken. Daarna gaan we gewoon verder met de oorlog, Trump zal ons wel steunen, en dan kunnen jullie op termijn je grote droom verwezenlijken, en nederzettingen bouwen in Gaza.’
De aankomende president Donald Trump zal het tandenknarsend aanzien: hij heeft grote druk uitgeoefend om voor zijn inauguratie maandag een bestand te krijgen en pronkt sindsdien met de veren. Maar hoe zwaar het werk is dat nog gaat komen, is de afgelopen dagen wel onderstreept.
Want gaat het bestand wel houden? Houdt Hamas zich aan de afspraken? En welke prijs wil de organisatie hebben voor ze de laatste gijzelaars laat gaan? Of loopt Netanyahu inderdaad weg van de onderhandelingstafel? Lukt het hem om zijn regering in het zadel te houden? En als het tot verkiezingen komt in Israël, hoe gaat het dan verder?
Bij dat hele traject is de rol van Trump van groot belang, en de keuzes van deze onvoorspelbare man zullen een deel van de uitkomst bepalen. Netanyahu, die juichte toen Trump de verkiezingen won, gaat er nog vanuit dat de oorlog in Gaza Trump in elk geval niet zoveel kan schelen, en dat hij Israël wel zal blijven steunen als het land uit de onderhandelingen stapt.
Tijdens zijn vorige termijn heeft Trump tenslotte ook allemaal cadeautjes aan Netanyahu uitgedeeld (bijvoorbeeld door de bezette Golanhoogte te erkennen als onderdeel van Israël) en Israëlische kolonisten geen strobreed in de weg gelegd.
Maar de uiterst rechtse coalitiepartners lijken zich te realiseren dat Trump dit keer wellicht een ander spel voor ogen heeft. Hij wil een grotere deal, een voortzetting van de Abraham-akkoorden die hij in 2020 tijdens zijn eerste termijn wist te sluiten tussen Israël, de Verenigde Arabische Emiraten, Marokko, Soedan en Bahrein.
Als hij de belangrijke economische handelspartner Saoedi-Arabië ertoe kan overhalen om zich daarbij aan te sluiten, is dat de hoofdprijs. Trumps’ nieuwe veiligheidsadviseur Mike Waltz zei afgelopen woensdag al in een podcast dat dit ‘een enorme prioriteit’ is.
Maar daarvoor is wel vrede in Gaza nodig, want anders komt Saoedi-Arabië niet over de brug. En Trump, die zegt dat hij sowieso zo snel mogelijk een einde aan alle oorlogen wil maken, gooit Netanyahu en zijn coalitiepartners ongetwijfeld voor de bus als dat nodig is.
Hiermee is niet gezegd dat Trump daardoor iets voor elkaar zal krijgen: het is bijvoorbeeld nog maar de vraag welke hefboom hij kan inzetten om Israël (of Hamas) te bewegen in de richting die hij in gedachten heeft. Trump zou niet de eerste Amerikaanse president zijn die zich verkijkt op de mogelijkheden om iets voor elkaar te krijgen in het Midden Oosten.
Zonder glazen bol is het onmogelijk om voorspellingen te doen. Het enige wat op dit moment duidelijk is, is dat de ontwikkelingen de komende weken en maanden totaal onvoorspelbaar zijn, dat alle spelers hun eigen agenda hebben, en dat de Gazanen en de gijzelaars in dit spel niet meer zijn dan pionnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant