Met nog vijf weken te gaan tot de verkiezingen, verscherpen partijen in Duitsland hun toon en programma. Sinds het centrumlinkse kabinet van bondskanselier Olaf Scholz in november uiteenviel, gaat (radicaal-)rechts veruit op kop. Daarmee wacht het land een politieke ommekeer.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
Politie op de stoep bij Duitse campagnevoerders. Nadat deze week de radicaal-rechtse Alternative für Deutschland (AfD) in Karlsruhe bij wijze van campagnestunt tienduizenden ‘vliegtickets’ bij mensen in de bus had gegooid, begon de lokale politie een onderzoek naar haatzaaien. Flyers in de vorm van boardingpassen moesten op ludieke wijze de AfD-ideologie samenvatten: als wij het voor het zeggen krijgen, gaan er een hele hoop mensen het land uit.
AfD-leider Alice Weidel haalde vorig weekend al de krantenkoppen toen ze op het partijcongres voor het eerst het omstreden begrip ‘remigratie’ bezigde. Dat begrip bereikte het grote publiek toen een jaar geleden prominente AfD-leden werden betrapt bij een heimelijke vergadering met bekende rechts-extremisten. Gezamenlijk bespraken ze daar een ‘masterplan’ voor het deporteren van twee miljoen mensen, onder wie ‘niet-geassimileerde’ staatsburgers.
Miljoenen Duitsers gingen in reactie de straat op om te protesteren tegen wat sommigen zagen als een bijeenkomst die deed denken aan de Wannseeconferentie (waar in 1942 de ‘definitieve oplossing’ voor het ‘Jodenvraagstuk’ besproken werd, red.). De Duitse veiligheidsdienst, die de AfD eerder in drie van de zestien Duitse deelstaten inschaalde als ‘bewezen extreemrechts’, verdenkt nu de partij als geheel ervan een extreemrechtse organisatie te zijn. Daarop dipte AfD kort in de peilingen. Maar inmiddels staat de partij, met ruim 20 procent, fier op de tweede plek, en is nog altijd bezig aan haar opmars.
‘Sociale diensten voor mensen zonder verblijfsvergunning schrappen, en uitzettingen in groten getale uitvoeren’, luidde Weidels samenvatting van het AfD-beleid. ‘En ik moet heel eerlijk zeggen: als dat dan ‘remigratie’ moet heten, dan heet het maar re-mi-gra-tie.’
De AfD en haar leider radicaliseren nog verder, constateert de Politikpodcast van de Duitse publieke radio. Daarmee volgt Duitsland, in recente decennia baken van politieke stabiliteit en redelijkheid, het pad van andere Europese landen waar radicaal-rechts de politiek steeds meer in haar greep wist te krijgen. Alleen geldt in Duitsland nog een cordon sanitaire, de zogenoemde Brandmauer. In Duitsland probeert het democratische midden te voorkomen dat de AfD regeringsmacht kan bereiken. Dat zorgt onder meer voor een Rechtsruck van het midden, een ruk naar rechts. In de peilingen gaat de rechts-conservatieve CDU al maanden met grote afstand op kop.
Maar de afgelopen week stagneert de partij van CDU-leider Friedrich Merz, die grote kans maakt de volgende Duitse bondskanselier te worden, rond de 30 procent. Ondertussen komt de AfD dichterbij. De afstand tussen beide partijen is groot, maar niet geheel onoverbrugbaar. In de concurrentiestrijd grijpt Merz naar steeds drastischer taal en middelen.
Deze week nog baarde Merz opnieuw opzien met zijn campagne voor het ontnemen van het staatsburgerschap van Duitsers met een migratieachtergrond die zich schuldig hebben gemaakt aan bepaalde misdrijven. Minister van Binnenlandse Zaken Nancy Faeser (SPD) beklemtoonde daarop dat bijna een kwart van de Duitse bevolking een migratie-achtergrond heeft. ‘Uitspraken van de Union (CDU) creëren het gevoel dat er eerste- en een tweedeklasburgers bestaan.’
De stembusgang van februari 2025 zal de boeken ingaan als verkiezingen die het roer in Duitsland omgooiden. Onder de CDU en AfD bungelen de twee grootste partijen uit de huidige coalitie: de sociaaldemocratische SPD van bondskanselier Scholz en De Groenen, met minister van Economische Zaken Robert Habeck. Samen stonden zij aan de basis van de grote belofte van 2021: de duurzame sociaal-economische omwenteling van Duitsland naar een klimaatneutrale samenleving in 2045.
Vier jaren van oorlog, inflatie, energietekorten en grote maatschappelijke onvrede later, hopen zij nog iets van de ambities van weleer overeind te kunnen houden. Maar deze verkiezingen gaan nauwelijks nog over sociale gerechtigheid, en nog minder over het klimaat. Ook jongeren zeggen nu: klimaatbescherming is belangrijk, maar de boel moet wel functioneren.
De gedroomde coalitie van de CDU is ongetwijfeld met de sociaaldemocratische SPD van huidig bondskanselier Scholz. Deze zogenoemde ‘Grote Coalitie’ van de twee leidende middenpartijen regeerde Duitsland al vaker, nu eens met de CDU als grootste, dan weer met de SPD. Volgens een peiling van onderzoeksbureau YouGov hoopt ook 46 procent van de kiezers hierop, meer dan op enige andere coalitie.
Volgens de laatste peilingen is dat een mogelijkheid, hoewel ook een combinatie met de Groenen nog behoort tot de mogelijkheden.
In het complexe Duitse kiesstelsel gaan zetels van partijen die de kiesdrempel van 5 procent niet halen naar de overige partijen. Dat lot dreigt zowel de oudgediende Die Linke als de liberale FDP ten deel te vallen, nu nog derde partner in de coalitieregering. De nieuwe pro-Russische en links-conservatieve partij Bündnis Sahra Wagenknecht haalt mogelijk voor het eerst de Bondsdag.
Daarmee zou voor het eerst in tien jaar een nieuwe partij zich doen gelden, terwijl twee van de zes huidige partijen van het toneel verdwijnen en de machtsbalans 180 graden draait.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant