Het vonnis voor discriminerende projecties in diverse steden is voer voor juristen. De tekst blijkt niet het probleem, het draait om de context van de woorden. Die maakt de leuzen beledigend voor ‘niet-blanke mensen’.
is verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over identiteit, polarisatie en extremisme.
Zes maanden cel voor het projecteren van ‘White Lives Matter’. Dat vonnis, deze week uitgesproken tegen Daniil S. en John A., riep meteen vragen op. Kun je voortaan vervolgd worden voor de kreet ‘White Lives Matter’? En ‘Black Lives Matter’ dan, is dat ook strafbaar?
Hoewel een deel van die vragen vooral gericht leek op het aanwakkeren van verontwaardiging, leverde het vonnis wegens discriminerende projecties in Rotterdam, Alkmaar en Eindhoven volgens juridische experts wel degelijk interessante jurisprudentie op. Wat zijn de implicaties?
Wie het antwoord op die vragen wil weten, kan het gemakkelijk in het vonnis van de rechtbank lezen. Ten eerste: het ging niet alleen om de tekst ‘White Lives Matter’. Er werden ook andere teksten geprojecteerd, onder meer ‘Vrolijk blank 2023’ en ‘Houd Lampegat blank’.
Ook de zogeheten ‘14 words’ werden geprojecteerd, een bekende leus van neo-nazi David Lane. Hij werd in de Verenigde Staten veroordeeld tot 190 jaar gevangenisstraf en is in 2007 in de cel overleden. Vertaald luiden die veertien woorden: ‘We moeten het voortbestaan van ons volk en een toekomst voor blanke kinderen veiligstellen.’
Het vonnis wijdt weinig woorden aan de vraag of die teksten sec onder groepsbelediging vallen. ‘De rechtbank is van oordeel dat dat niet het geval is. De geprojecteerde teksten bevatten immers geen uitlating over een groep mensen die hen vanwege een specifiek kenmerk in hun eer of goede naam aanrandt of hen daarom in een kwaad daglicht stelt.’
Maar bij groepsbelediging draait het altijd om de context. En die context werd in dit geval nogal uitdrukkelijk aangereikt door de verdachten. Naast de eerder genoemde teksten besloten zij om ook links te projecteren – en dat lijkt ze fataal geworden. Zij verwezen naar appgroepen en een naziverheerlijkende documentaire.
In de Telegramgroep van de Nederlandse tak van WLM staat de handleiding van de beweging, merkt de rechtbank op. ‘Een van de na te streven doelen is een door strikte rassenscheiding te bewerkstelligen absolute meerderheid van blanken in zogenoemde blanke gebieden. Dit betekent dat aldaar alleen blanken het staatsburgerschap mogen krijgen, met een ondergrens van een 99% blanke bevolking.’
De context is helder, concludeert de rechtbank. Het gedachtegoed is gebaseerd ‘op de gedachte dat niet-blanke mensen ondergeschikt zouden zijn’ en ‘onwaardig om een samenleving mee te delen’. De context wordt daarnaast ‘mede gevormd door het ontwrichtende effect op de openbare orde’. Kortom, de uitlatingen zijn beledigend voor ‘mensen met een niet-blanke huidskleur’.
Wie voortaan ‘White Lives Matter’ wil roepen, hoeft dus niet direct te vrezen voor vervolging, zegt Willem Jebbink, als strafrechtadvocaat gespecialiseerd in uitingsdelicten. ‘Maar door de context kan die tekst wel strafbaar zijn.’ Bijvoorbeeld door linkjes op een sticker, spandoek of projectie.
Die linkjes roepen overigens wel een interessante juridische vraag op, zegt Jebbink. ‘Je zou kunnen betogen dat de context in één oogopslag helder moet zijn. Bij een verwijzing naar een website met zeer onfrisse inhoud is dat niet per se zo. Het zou me niet verbazen als dit in hoger beroep nog een kwestie wordt.’
De straf is aan de hoge kant, mede omdat de verdachten hun ‘boodschap van onverdraagzaamheid’ live op tv tijdens een ‘feestelijk samenzijn’ hebben verspreid. De Erasmusbrug was het decor van het aftelmoment. Ook het feit dat zij geen spijt hebben getoond en geen afstand hebben genomen van het extreme gedachtegoed werkt in hun nadeel.
Tot slot is het niet de eerste keer dat zij veroordeeld worden voor groepsbelediging. Deze recidivisten zijn stellig overtuigd van het eigen gelijk.
Interessant aan dat eerdere vonnis is dat het Gerechtshof toen concludeerde dat ‘White Lives Matter’ niet per definitie onder groepsbelediging valt, zegt Bas Hellemons, docent en onderzoeker aan de UvA, met ‘hatecrimes’ als expertise. ‘Het extreme gedachtegoed van WLM was nog niet breed bekend, vond het hof. Waardoor de context anders was.’
Nu omzeilt de rechtbank die vraag door te wijzen naar de links. ‘Ik ben benieuwd of je inmiddels niet zou kunnen stellen dat White Lives Matter al zo bekend is en zulke negatieve associaties oproept dat de context op zichzelf ook al duidelijk genoeg is om strafbaar te zijn’, zegt Marloes van Noorloos, universitair hoofddocent strafrecht aan de Universiteit Leiden. ‘De rechtbank heeft voor de zekerheid die vraag maar vermeden.’
‘Naarmate deze associaties breder bekend worden’, zegt Hellemons, ‘zal het gebruik van de WLM-leus waarschijnlijk sneller als beledigend worden beschouwd – ook zonder expliciete verwijzingen.’
In het vonnis leest Van Noorloos dat de rechtbank een duidelijke norm stelt: naar de verdachten, maar ook naar de buitenwereld toe. ‘Hun teksten zijn gestoeld op het omvolkingsdenken dat steeds meer is genormaliseerd in Nederland. De rechtbank wijst erop waar die theorie vandaan komt: nazi-Duitsland. De vrijheid van meningsuiting biedt geen vrijplaats voor het uiten van dit gedachtegoed, zo maakt de rechtbank duidelijk aan de samenleving.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant