De relatie tussen Polen en Oekraïne is warm, maar één historisch trauma zit de vriendschap al meer dan tachtig jaar in de weg: de massamoorden in Wolynië tijdens de Tweede Wereldoorlog. Nu is een grote stap gezet richting het helen van die open wond.
Oekraïne is akkoord gegaan met het opgraven van de duizenden stoffelijke resten van Poolse burgers die nog altijd in Wolynië moeten liggen. Dat was één van de grote pijnpunten onder de Polen, met name bij de nabestaanden van de slachtoffers, die hun familieleden een fatsoenlijke laatste rustplaats willen geven. Polen vroeg daar al jaren om.
De Oekraïense president Zelensky en de Poolse premier Tusk noemen het besluit om de lichamen op te graven een doorbraak. Tijdens een bezoek aan Warschau spraken ze erover. "We hebben de impasse in de kwestie doorbroken", zei Tusk op een persconferentie. "We beginnen een gemeenschappelijke taal te vinden en samen te werken rond dit gevoelige hoofdstuk uit onze geschiedenis."
De regio Wolynië, in het noordwesten van Oekraïne, ligt in wat tijdens de Tweede Wereldoorlog de Sovjet-Unie was. Ooit hoorde het bij Polen. Er woonde in de oorlog een grote Poolse gemeenschap, maar Oekraïense nationalisten wilden de regio voor zichzelf hebben.
Na jaren van spanningen barstte in de nacht van 11 juli 1943 grootschalig geweld los. Boeren werden opgehitst om zich met zagen, bijlen en hooivorken tegen hun Poolse buren te keren. Kerken werden in brand gestoken. Mannen, vrouwen en kinderen werden op gruwelijke wijze vermoord.
Tienduizenden Polen - sommige schattingen gaan tot honderdduizend - kwamen om. Bij Poolse vergeldingsacties werden vervolgens ook duizenden Oekraïners gedood.
De massamoord drijft al jaren een wig tussen de twee landen, die verder goede banden hebben. Poolse regeringsfunctionarissen hebben meer dan eens gesuggereerd dat Polen het EU-lidmaatschap van Oekraïne zal blokkeren zolang de stoffelijke resten niet opgegraven mogen worden. Polen is op dit moment voorzitter van de Europese Unie, en heeft daar dus veel invloed.
Een ander belangrijk punt voor de Polen is dat de gebeurtenissen door Oekraïne erkend worden als genocide. Het Poolse parlement bestempelde de gebeurtenissen in 2016 als zodanig. In hetzelfde jaar kwam in Polen de film Wolyn uit waarin de zuiveringen van zowel Joden als Polen door Oekraïense nationalisten zeer expliciet in beeld komen. Dat viel niet goed in Oekraïne, dat opgravingen blokkeerde. De film mocht in Oekraïne niet worden vertoond.
Inmiddels is de situatie drastisch veranderd, zoals ook Zelensky zei na de ontmoeting met Tusk. "We zijn buren en Rusland vormt de grootste bedreiging. We moeten alles doen om onze band te versterken."
Oekraïne vond dat het buurland altijd te veel de nadruk legde op wat er met Poolse slachtoffers is gebeurd, zonder aandacht te hebben voor Oekraïense slachtoffers en de historische context van de massamoorden. Maar Zelensky ziet in dat goede relaties met het buurland te belangrijk zijn om niet in te binden. Daarom mogen opgravingen verdergaan.
Over een andere Poolse eis - namelijk om het te erkennen als genocide - wordt momenteel niet gesproken. Dit lijkt voor beide landen nu de gulden middenweg.
Binnen de Poolse samenleving heerst er verdeeldheid over de kwestie. Een deel vindt het vanzelfsprekend dat Polen de steun aan Oekraïne nu koppelt aan de eisen rond de massamoorden van Wolynië. Zowel de vorige als huidige regering heeft gesuggereerd dat als Oekraïne Polen niet tegemoetkomt, Polen het Oekraïens EU-lidmaatschap zou kunnen tegenhouden.
Maar er is ook een belangrijk deel van de samenleving dat het niet juist vindt om een buurland in oorlog - dat bovendien ook vecht voor de veiligheid van Polen - nu zo onder druk te zetten. Zij vragen zich af: kan Oekraïne niet beter energie steken in nieuwe loopgraven, dan in het opdelven van massagraven van 80 jaar geleden?
Volgens Zelensky zijn de ministeries van Cultuur van beide landen de details al aan het uitwerken, en zouden de opgravingen snel kunnen beginnen.
Buitenland
Deel artikel:
Source: NOS nieuws