De Amerikaanse president Joe Biden sprak woensdagnacht voor de laatste maal de natie toe. Zijn afscheidsbetoog is méér dan een opsomming van zijn successen of dankbaarheid. Hij waarschuwt voor de toekomst. ‘Er ontstaat in Amerika een oligarchie.’
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Joe Biden kijkt recht de camera in. ‘Nu is het jullie beurt’, zegt hij. Na vijftig jaar in de politiek, waarvan twaalf binnen het Witte Huis, neemt Biden (82) afscheid met de gebruikelijke televisietoespraak. Zo gaat dat. Maar zijn verhaal, anders dan gebruikelijk, is meer dan een zegetocht langs successen of een obligate dankbetuiging — al doet hij dat ook allemaal. Biden geeft zijn land vooral een waarschuwing mee.
Na een bikkelharde campagne, waarin Biden zijn rivaal Donald Trump wegzette als ‘existentieel gevaar’, leek de president in november een duizelingwekkende draai te hebben gemaakt. Biden nodigde Trump uit voor een gezapig felicitatiegesprek in het Oval Office. Brede glimlach. De open haard knapperde.
Viel het achteraf toch allemaal mee?
Néé, zegt de president woensdag, vijf dagen verwijderd van de machtsoverdracht. ‘Vannacht wil ik het land waarschuwen’, aldus Biden, zwaaiend met zijn pen. ‘Over zaken die me ernstige zorgen baren.’
Deze toespraak is Bidens laatste grote publieke optreden. Nu bezit hij nog de macht om sportwedstrijden, sitcoms en talkshows bruut te onderbreken voor een presidentiële boodschap, rechtstreeks de Amerikaanse huiskamers in. Nog één kans heeft hij om zijn successen, en dat zijn er best wat, te verkopen aan het land.
En dat doet hij ook, even. Geflankeerd door foto’s van zijn familie loodst Biden de kijker langs de mijlpalen van de afgelopen vier jaar. ‘Ik ben zo trots’, zegt hij, ‘hoeveel wij voor het Amerikaanse volk hebben kunnen betekenen’.
Biden schermt met zijn beleid rond gezondheidszorg, klimaat, technologie en steun aan Oekraïne. Hij lauwert zijn door beide partijen gesteunde infrastructuurwet: ‘De grootste modernisering van infrastructuur uit de moderne geschiedenis.’ Noemt de hervormde wapenwet: ‘De belangrijkste in 30 jaar.’ De ronkende economie: ‘In plaats van hun banen te verliezen aan de economische crisis die wij erfden, bezitten miljoenen Amerikanen nu de waardigheid van werk.’
Over zijn missers – de rampzalige terugtrekking uit Afghanistan, het leed in Gaza, inflatie, chaos aan de grens – geen woord. Maar als Biden zijn presidentiële cv eenmaal heeft afgewerkt, neemt het verhaal alsnog een duistere afslag.
‘Op dit moment ontstaat er in Amerika een oligarchie van extreme rijkdom, macht en invloed’, waarschuwt Biden, ‘die letterlijk onze gehele democratie bedreigt’. De president doelt, zonder hun namen te noemen, op Donald Trump en diens beoogde regering, die uitpuilt van de miljardairs met soms ronduit anti-democratische ideeën.
Biden: ‘Een gevaarlijke concentratie van macht komt in handen van een kleine groep ultrarijken.’
De president roept Amerikanen op om de democratische beginselen en instituten de komende vier jaar te bewaken. Tegelijk signaleert hij de moeilijkheid daarvan. ‘Amerikanen worden bedolven onder een lawine van misinformatie’, zegt Biden. ‘Dat werkt machtsmisbruik in de hand.’
Biden hekelt woensdag de beslissing van sociale-mediabedrijven, zoals recent Meta, om te stoppen met factchecken. ‘Deelnemen in onze democratie wordt uitputtend en zelfs ontgoochelend’, zegt Biden. ‘Mensen hebben het gevoel dat ze geen eerlijke kans krijgen.’
In zijn laatste betoog, momenten voor vertrek, doet Biden ook nog enkele beleidsvoorstellen. De controversiële beslissing van het Hooggerechtshof om presidenten (en Trump in het bijzonder) immuniteit toe te kennen, moet ongedaan gemaakt worden. De opperrechters behoren een maximum termijn én ethische code te krijgen. Congresleden zouden niet langer mogen handelen in aandelen.
Die oproepen zijn tevergeefs. Geen kans dat zijn opvolger daaraan gehoor geeft. En Biden verliest over vijf dagen de macht om er zelf iets mee te doen.
Toch eindigt de president zijn verhaal woensdag met een vleugje optimisme. ‘Na vijftig jaar de publieke zaak te hebben gediend, geef ik jullie mijn woord’, zegt Biden. ‘Ik geloof nog steeds in het idee waar deze natie voor staat.’
Zijn eigen levensverhaal geeft daar aanleiding toe, meent Biden: ‘Een stotterend kind van bescheiden komaf uit Delaware (...) dat nu achter dit bureau zit, in het Oval Office, als president van de Verenigde Staten. Dat is de magie van Amerika.’
Maar dit is ook, desondanks, de laatste keer dat Amerikanen hem daar zullen zien.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant