Het Groningse UMC (UMCG) krijgt opnieuw een miljoenensubsidie van de overheid om een veelbelovend kankermedicijn te maken. Artsen verwachten dat ze een beter en veel goedkoper geneesmiddel kunnen produceren dan het bestaande medicijn dat in Nederland vanwege de hoge prijs nog niet wordt vergoed.
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant en schrijft over gezondheid.
Het gaat om zogeheten CAR T-cellen, een medicijn dat voor iedere kankerpatiënt speciaal moet worden gemaakt. T-cellen van de patiënt worden in het lab genetisch zo geherprogrammeerd dat ze kankercellen herkennen en aanvallen, waarna ze per infuus worden teruggegeven.
Vier jaar geleden kregen Groningse artsen al een overheidssubsidie van 30 miljoen euro om zo’n persoonlijk medicijn te maken voor patiënten met agressieve lymfeklierkanker. Nu gaan ze ook CAR T-cellen produceren voor patiënten met multipel myeloom (een type beenmergkanker) bij wie de ziekte is teruggekeerd. De overheidssubsidie die ze daarvoor ontvangen bedraagt 16,5 miljoen euro.
Samen met artsen uit het Amsterdam UMC zoeken ze de komende zes jaar uit hoe effectief de behandeling is. Aan dat onderzoek doen 126 patiënten mee, vertelt Sonja Zweegman, hoogleraar hematologie aan het Amsterdam UMC. De helft krijgt een van de standaardbehandelingen (een combinatie van antikankermiddelen), de andere helft CAR T-cellen. Daarna beoordeelt het Zorginstituut of het in eigen huis geproduceerde medicijn vanuit de basisverzekering wordt vergoed.
Het besluit om de productie van CAR T-cellen in het ziekenhuis te subsidiëren is opmerkelijk, omdat er al een medicijn van een buitenlandse farmaceut op de markt is. Dat is voor Nederlandse patiënten met multipel myeloom alleen nog steeds niet beschikbaar, vanwege de hoge prijs. Het medicijn zit al 2,5 jaar in de zogenoemde sluis, de wachtkamer voor dure geneesmiddelen. Volgende maand komt het Zorginstituut met een advies over de vergoeding. De verwachting is dat de prijs eerst flink naar beneden moet. Het Zorginstituut heeft uitgerekend dat de CAR T-cellen die in het ziekenhuislab worden gemaakt per patiënt 3 ton goedkoper zijn dan die van de farmaceut.
Naast goedkoper zijn de in eigen huis geproduceerde CAR T-cellen vermoedelijk ook beter, zegt Tom van Meerten, hoogleraar hematologie in het UMCG. Als het persoonlijke medicijn buitenshuis wordt gemaakt, moeten de immuuncellen van de patiënt voordat ze op transport gaan eerst worden ingevroren, vertelt hij. ‘Dat gaat ten koste van de kwaliteit.’
Ook levert de productie in het eigen lab tijdwinst op, zegt Van Meerten, waardoor patiënten eerder kunnen worden behandeld. Het lab van de farmaceut zit in het buitenland: patiënten moeten 28 dagen wachten totdat hun afgerichte immuuncellen terug zijn, terwijl de productie in het ziekenhuis slechts acht dagen vergt.
Het ziekenhuis schendt geen patent door de CAR T-cellen zelf te maken, zegt Van Meerten, in navolging van het Zorginstituut. De genetische code voor de antenne die de tumorcel herkent wordt in het Groningse lab op een andere manier in de immuuncellen gebracht.
Jaarlijks komen ongeveer 250 patiënten met multipel myeloom in aanmerking voor een behandeling met CAR T-cellen, aldus Zweegman. Bij de patiënten is in het beenmerg een type witte bloedcel ongecontroleerd gaan groeien, legt ze uit, met vaak grote gevolgen voor de levenskwaliteit. Door de woekering van cellen in het beenmerg in de botten kunnen makkelijk botbreuken ontstaan. Het komt zelfs voor dat patiënten als gevolg daarvan een dwarslaesie oplopen, vertelt ze.
De ziekte is vooralsnog niet te genezen, maar de internationale onderzoeksresultaten over CAR T-cellen zijn veelbelovend. Met de standaardbehandeling kan de ziekte gemiddeld negen maanden worden onderdrukt, de Nederlandse artsen hopen dat ze die periode met CAR T-cellen kunnen verlengen naar zestien maanden, met behoud van de levenskwaliteit.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant