Het lukt de EU-lidstaten maar niet om inwoners van grote steden afdoende te beschermen tegen luchtverontreiniging en omgevingslawaai, constateert de Europese Rekenkamer in een woensdag verschenen rapport.
buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Zuid-Azië, klimaat en natuur.
De luchtkwaliteit in Europese steden is volgens de Europese Rekenkamer (ERK) de afgelopen jaren ‘significant’ verbeterd, maar komt nog altijd niet in de buurt van de aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Omgevingslawaai in steden – een onderschat probleem – neemt daarnaast onvoldoende af. Dat is zorgwekkend, aldus de ERK, omdat het lidstaten hierdoor niet zal lukken te voldoen aan nieuwe, strengere richtlijnen.
Luchtverontreiniging (door de uitstoot van industrie, wegverkeer, landbouw en veeteelt) en omgevingslawaai (met name door vlieg- en wegverkeer) behoren tot de grootste gezondheidsgevaren in de EU. Met name in de steden, waar ruim driekwart van de Europeanen woont. Meer dan 300 miljoen mensen worden dagelijks blootgesteld aan vervuilde lucht, 90 miljoen aan chronisch lawaai.
De gevolgen blijven niet uit. Jaarlijks overlijden volgens het Europees Milieuagentschap zeker 250 duizend mensen in de EU vroegtijdig aan aandoeningen die te linken zijn aan luchtvervuiling. Ook omgevingslawaai schaadt, met name via slaapstoornissen en stress, met 48 duizend nieuwe gevallen van hartaandoeningen en 12 duizend vroegtijdige sterfgevallen per jaar.
De Europese Unie sprak in het kader van de Europese Green Deal en haar actieplan tegen milieuverontreiniging in 2021 af de regels voor luchtkwaliteit en omgevingslawaai aan te scherpen in lijn met de aanbevelingen van de WHO. Het aantal vroegtijdige sterfgevallen door luchtvervuiling moet in 2030 met 55 procent zijn afgenomen (ten opzichte van 2005), het aantal mensen met last van chronisch lawaai met 30 procent. Voor deze doelen heeft de Europese Commissie voor de periode 2021-2027 ruim 185 miljard euro gereserveerd.
De kans is echter klein dat de doelen worden gehaald, zei ERK-lid Klaus-Heiner Lehne woensdag tijdens een persbriefing. Terwijl de EU onderhandelt over aanscherping van de richtlijn luchtkwaliteit, voldoen tien lidstaten nog steeds niet aan de huidige grenswaarden voor stikstofdioxide en fijnstof. Voor omgevingslawaai zijn niet eens EU-brede grenswaarden en doelen beschikbaar. Bovendien is de monitoring zo slecht dat trends niet eens kunnen worden gemeten.
Nederland maakt qua luchtkwaliteit geen uitzondering op dit beeld, zegt milieu-epidemioloog Roel Vermeulen (Universiteit Utrecht) in een reactie. ‘De stedelijke luchtkwaliteit in Nederland voldoet niet aan beide normen. We zitten wel dicht bij de nieuwe EU-norm voor fijnstof, maar blijven nog ver achter bij de strengere richtlijnen van de WHO. Vooral langs drukke wegen overschrijdt de hoeveelheid stikstofdioxide nog steeds de nieuwe EU-norm.’
De ERK ziet talloze oorzaken van de stagnatie, zoals gebrekkige coördinatie tussen landelijke en lokale overheden en maatregelen die niet werken. Zo verschuiven verkeersluwe zones fijnstof en lawaai vaak naar omringende wijken. Lage emissiezones, bijvoorbeeld in binnensteden, stuiten op verzet van belangengroepen. Soms worden ze via de rechter getorpedeerd op grond van discriminatie of inperking van vrij verkeer. Strafmaatregelen die de Europese Commissie kan instellen als lidstaten in gebreke blijven, duren vaak veel te lang en zijn niet effectief.
De Rekenkamer begon haar onderzoek omdat de Europese Commissie halverwege is met haar plan in 2030 alle verontreiniging uit te bannen. De rekenmeesters selecteerden drie lidstaten (Griekenland, Spanje en Polen) en drie steden (Athene, Barcelona en Krakau) om te controleren of maatregelen werken. De bevindingen zijn echter toepasbaar op alle grote steden in de EU, aldus hoofdcontroleur Katarzyna Radecka-Moroz woensdag.
Vermeulen vindt de uitkomsten van het ten dele herkenbaar, al noemt hij de drie onderzochte steden wel ‘worst case scenario’s’. Voor Nederland ziet hij intussen wel perspectief. ‘Volgens berekeningen van het RIVM kan Nederland met extra maatregelen in 2030 voldoen aan de nieuwe EU-normen zonder het land stil te leggen. Willen we echter de strengere WHO-richtlijnen halen, dan moeten we kritisch kijken naar de emissies van verkeer, landbouw en industrie en naar individuele uitstoot zoals houtrook’, aldus Vermeulen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant