Eindelijk lijkt het dan toch te gaan lukken: nadat Israël en Hamas maandenlang steeds weer ‘nee’ bleven zeggen tegen een deal, wijst alles erop dat het er deze keer wel van gaat komen.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël en de Palestijnse gebieden, het Midden-Oosten en België.
Volgens Qatar, het land waar de onderhandelingen plaatsvinden, hebben beide partijen een concept van het akkoord ontvangen, en gaan de gesprekken nu over de laatste details. Wat er precies overeen is gekomen, blijft tot het laatste moment onduidelijk, maar de basis voor de deal is nog steeds het plan dat de Amerikaanse president Joe Biden vorig voorjaar al op tafel had gelegd.
Waarom zouden Israël en Hamas het nu wel eens kunnen worden over allerlei zaken terwijl ze de afgelopen maanden geen centimeter op deze kwesties wilden toegeven?
De eerste reden is de verkiezingen van Trump als de nieuwe president van de Verenigde Staten. Hij heeft meerdere keren gezegd dat ‘de hel’ losbarst als Hamas de gijzelaars niet voor zijn inauguratie op 20 januari vrijlaat. In een staakt-het-vuren lijkt hij niet echt geïnteresseerd, ook al heeft hij tijdens zijn campagne meerdere malen gepocht dat hij wel voor vrede in het Midden-Oosten kan zorgen, terwijl Joe Biden dat niet voor elkaar krijgt.
Trump liet niet weten welke actie hij wil ondernemen als niet aan zijn eisen wordt voldaan, maar volgens analisten is er weinig wat hij zou kunnen doen. De afgelopen vijftien maanden heeft Israël vrijwel de hele top van Hamas uitgemoord en de militaire capaciteit van de organisatie min of meer vernietigd. De Gazastrook is volledig verwoest en bijna vijftigduizend Palestijnen zijn gedood, onder wie vermoedelijk zeker zeventienduizend kinderen.
Toch zou Hamas uit de dreigementen van Trump kunnen opmaken dat hij zelfs de beperkte druk die Biden uitoefent op de Israëlische regering om zich op sommige momenten in te houden, zelf niet gaat toepassen als hij eenmaal president is. Wellicht dat de organisatie hierdoor toch iets meer is genegen om toegevingen te doen.
Maar ook Israël voelt druk. Trump wil graag de geschiedenis ingaan als de man die een einde maakt aan oorlogen, en hoopt als president een grotere regionale deal te maken waar ook Saoedi-Arabië bij betrokken is. Het conflict in Gaza zit daarbij in de weg, dus daar moet Israël een streep onder zetten. ‘Trump verwacht een deal’, was de boodschap van Trump’s speciale gezant voor het Midden-Oosten Steven Witkoff, die afgelopen zaterdag tijdens de sjabbat-rust door Netanyahu werd ontvangen.
Dat is voor de Israëlische premier Netanyahu wellicht even slikken, maar tegelijkertijd levert het hem ook weer argumenten op om een deal bij zijn ultrarechtse coalitiegenoten door de strot te drukken. Met name Itamar Ben Gvir, de omstreden minister van Nationale Veiligheid, spreekt zich fel uit tegen een akkoord met Hamas, noemt het ‘verraad’, en zal vrijwel zeker tegen stemmen. Hij heeft zijn bondgenoot minister van Financiën Bezalel Smotrich opgeroepen dat ook te doen. Dat Smotrich hierin meegaat is waarschijnlijk: gisteravond schreef hij nog op sociale media dat de deal ‘een ramp’ was voor de nationale veiligheid van Israël.
Maar achter de schermen zal Netanyahu beide mannen waarschijnlijk overhalen om wel in de regering te blijven. ‘Ik geef Trump nu die deal’, kan hij zeggen, ‘en daarna hebben we een tevreden Amerikaanse president die positief staat tegenover de bouw van nog meer nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever.’ Dat is verleidelijk, want als Ben Gvir en Smotrich daadwerkelijk de stekker uit de regering trekken, zal deze vallen en het is nog maar de vraag of zij na de verkiezingen die dan volgen, weer plaats kunnen nemen in een kabinet. Hun huidige positie is, kortom, hun beste kans om hun ambities in bezet gebied waar te maken - zeker nu Trump aan de macht komt in de VS.
Een andere reden waarom Israël haar poot niet meer zo stijf houdt, is de positie van het leger. Hoge officieren zouden Netanyahu er herhaaldelijk op hebben gewezen dat er met een voortzetting van de oorlog niet zoveel meer te winnen valt in Gaza: de belangrijkste Hamas-leiders zijn dood en de militaire capaciteit van de organisatie is gedecimeerd. Ondertussen blijft de strijd ook aan Israëlische soldaten het leven kosten, en raken de reservisten uitgeblust. Een ‘totale overwinning’ op Hamas is niet realistisch, een idee valt uiteindelijk niet te vermoorden, en de kosten van het voortzetten van de strijd zijn ook voor de Israëlische samenleving torenhoog.
Bovendien lijken de risico’s dat Hamas zichzelf weer aan de haren overeind kan trekken een stuk kleiner dankzij de aardverschuivingen die in de regio hebben plaatsgevonden. Hamas-bondgenoot Hezbollah in Libanon is verzwakt en president Bashar al-Assad is uit Syrië verdreven, waardoor de ‘as’ van aartsvijand Iran is doorbroken. En ook dat andere oorlogsdoel, het bevrijden van de gijzelaars, is met geweld niet dichterbij gekomen. De kans dat familieleden hun ontvoerde geliefden eindelijk weer thuis kunnen krijgen, is groter als er een deal wordt gesloten.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant