Iedereen die samenwerkt met het Internationaal Strafhof, kan volgens een nieuwe Amerikaanse wet worden getroffen door sancties. Ook Nederlandse functionarissen van justitie en politie lopen gevaar.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Nederlandse functionarissen van justitie en politie lopen een bijzonder risico te worden getroffen door een donderdag door het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden aangenomen sanctiewet. Volgens de wet kunnen de VS strafmaatregelen opleggen aan iedereen die meewerkt aan het op verzoek van het Internationaal Strafhof (ICC) ‘onderzoeken, arresteren, vasthouden of vervolgen’ van burgers van de VS of van Amerikaanse bondgenoten, zoals Israël.
De ‘Illegitimate Court Counteraction Act’ is een reactie op het arrestatiebevel dat het hof heeft uitstaan tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en oud-minister van Defensie Yoav Gallant wegens misdrijven tegen de menselijkheid in de Gazastrook. De werking van de wet beperkt zich echter niet daartoe. Sancties zijn ook mogelijk tegen eenieder die meewerkt aan strafzaken tegen autoritaire regimes waarmee de VS op goede voet staan, zoals die in de Golfstaten, Egypte, Marokko, Pakistan en de Filipijnen.
De maatregel lijkt er in eerste instantie op gericht het ICC en in het bijzonder hoofdaanklager Karim Khan te weerhouden van verdere stappen tegen de Israëliërs, maar de tekst is veel breder. Ook het verzamelen van bewijs en de hele keten van aanhouding, vervoer, ondervraging en detentie van verdachten vallen eronder. Dat betekent dat ook ambtenaren in beginsel getroffen kunnen worden, evenals bijvoorbeeld medewerkers van ngo’s die de aanklager voorzien van informatie.
Nederland wordt niet specifiek genoemd, maar loopt als gastland van het ICC een speciaal risico. Alle verdachten van het ICC, waar dan ook gearresteerd, komen immers op Nederlands grondgebied terecht. Detentie is zaak van het hof, maar voor alles tussen Schiphol en Scheveningen (waar de twaalf ICC-cellen zijn) is Nederland verantwoordelijk. Dit is vastgelegd in de samenwerkingsovereenkomst tussen Nederland en het hof.
In haar rol als gastland ‘verleent Nederland operationele ondersteuning’ aan de in Den Haag gevestigde tribunalen, aldus de website van het ministerie van Justitie. ‘Hierbij valt te denken aan transport en detentie van gedetineerden, beveiliging van gebouwen en van vertegenwoordigers van de gerechtshoven en het verschaffen van toegang tot Nederland voor getuigen en slachtoffers.’
Daarnaast loopt Nederland dezelfde risico’s als álle lidstaten van het ICC indien zij een verdachte aanhouden. Die samenwerking gaat nog aanzienlijk verder dan de logistieke taken van het gastland. Dat kan gaan om een arrestatiebevel door de officier van justitie, hechtenis, voorgeleiding bij het parket in Den Haag en verhoor door de rechter-commissaris.
De vraag is hoe breed de Amerikaanse autoriteiten de wet gaan interpreteren, maar ‘Nederlandse functionarissen lopen zeker risico’, zegt André Nollkaemper, hoogleraar internationaal recht aan de Universiteit van Amsterdam. Hoe dan ook ‘stelt iedereen die het hof in welke zaak dan ook steunt, zichzelf bloot aan sancties’, aldus Nollkaempers collega Milena Sterio van de Cleveland State University tegen Reuters.
‘Nederlandse functionarissen lopen potentieel gevaar’, bevestigt Elizabeth Evenson van Human Rights Watch. ‘Juist dat ‘potentieel’ maakt Amerikaanse sancties in de context van het ICC zo gevaarlijk.’ Individuen (en hun familieleden!) kunnen op een lijst van ‘speciaal aangewezen onderdanen’ worden geplaatst, maar of zij daadwerkelijk worden gestraft, blijft onduidelijk. ‘We weten gewoon niet hoe het sanctieprogramma zal worden gebruikt tótdat het wordt gebruikt’, aldus Evenson.
Het wetsontwerp moet nog worden goedgekeurd door de Amerikaanse Senaat. Gezien de politieke verhoudingen en de algehele afkeer van het ICC bij de aantredende regering-Trump is de kans groot dat de senatoren instemmen. Een groep VN-experts roept de Senaat in een verklaring op dat niet te doen.
‘Het is schokkend te zien dat een land dat zichzelf beschouwt als een voorvechter van de rechtsstaat, probeert de acties van een door de internationale gemeenschap opgericht, onafhankelijk tribunaal te dwarsbomen’, aldus de experts. ‘Dreigementen tegen het ICC bevorderen een cultuur van straffeloosheid.’ In december zei rechter Tomoko Akane, voorzitter van het ICC, dat de Amerikaanse sanctiewet ‘het voortbestaan van het hof in gevaar kan brengen’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant