Erik de Graaf heeft er in zijn getekende biografie van Piet Mondriaan alles aan gedaan om de kunstenaar recht te doen. Helaas is soepel tekenen niet zijn sterkste kant, waardoor zijn Mondriaan een houterige en stijve indruk maakt.
schrijft voor de Volkskrant over strips, graphic novels en beeldcultuur.
Je kon erop wachten: de verstripping van Piet Mondriaans leven en werken. Een decennium geleden deed stripmaker Robert van Raffe al eens een onvoltooide poging, nu is er alsnog een biografie, getekend door Erik de Graaf: Mondriaan – Een betere wereld. Hierin concentreert De Graaf zich op de periode 1919-1944 en laat hij Mondriaan al op de tweede bladzijde zeggen: ‘Ik ben ervan overtuigd dat harmonie in kunst zal leiden tot een maatschappij met evenwichtige verhoudingen. De mensen zullen gelukkiger zijn.’
Grootse ideeën dus, die vragen om radicale schilderijen. Aan radicaliteit ontbrak het Mondriaan niet, aan realiteitszin wel een beetje. Maar de vraag is hier: heeft Erik de Graaf zijn eigen ambities waar kunnen maken?
Mondriaan was de grote man van de Nieuwe beelding, een stroming die universele waarden wilde vertegenwoordigen, wat resulteerde in schilderijen die zijn opgebouwd uit rechte lijnen, vakken en primaire kleuren. ‘Ik laat alle poespas weg’, zei de kunstenaar. Een stripverhaal bestaat ook uit lijnen en vakken, die worden verlevendigd door de personages en hun lichaamstaal. Tenminste, als je soepel kunt tekenen en de anatomie van je hoofdrolspelers beheerst.
Helaas is dat niet de sterkste kant van De Graaf, waardoor zijn Mondriaan een houterige en stijve indruk maakt. Wel jammer, want tegen het anorganische van diens doeken zouden organische vormen juist mooi afsteken. Om de een of andere reden heeft de tekenaar ervoor gekozen om de brillenglazen van Mondriaan in te vullen met een egale beige tint, zodat we op enkele uitzonderingen na zijn ogen niet zien, wat zijn gezicht weinig expressie geeft.
Maar er valt ook veel moois te beleven. In het dagelijks leven is De Graaf grafisch ontwerper en dat is goed te zien. De typografie van de tussenpagina’s is oogstrelend en dat geldt ook voor de uitklapplaten in het boek, die een Mondriaan-straatbeeld tonen dat wordt gedomineerd door de esthetische opvattingen van De Stijl.
Mondriaan is zeker niet de eerste kunstschilder wiens leven is verstript. Rembrandt en Warhol gingen hem voor (door Typex), evenals Monet en Daubigny (door Luc Cromheeke), Van Gogh (door Barbara Stok en Martin Lodewijk) en Jeroen Bosch (door Marcel Ruijters). In de Franse stripreeks Les grands peintres van uitgever Glénat komen maar liefst negentien kunstschilders voorbij. En in Duitsland verschenen twee stripboeken over Caspar David Friedrich, allebei met een variant van Der Wanderer über dem Nebelmeer op het omslag, de wandelaar die dromerig uitkijkt over de wolken.
Aan stereotiepen geen gebrek. Ook De Graaf ontkomt er niet aan: natuurlijk laat hij de dansgekke Piet Mondriaan de charleston doen, zij het niet erg swingend. En dan zijn er nog die beroemde primaire kleuren. Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue? De Graaf in ieder geval niet. Van de 327 bladzijden die zijn boek telt, het dossier achterin meegerekend, is op maar liefst 116 bladzijden het rood-geel-blauw van Piet te zien.
In een tijd dat copyrights nauwlettend in de gaten worden gehouden, is het afbeelden van die werken geen vanzelfsprekendheid. In Amerika bewaakt de Mondrian Trust de rechten, maar omdat de schilder in 1944 is overleden en reproducties na zeventig jaar mogen worden afgebeeld (behalve in Spanje en de VS), was er op dat front geen probleem. Bovendien, zo meldt de uitgever,
‘zijn de werken die Erik heeft getekend strikt genomen geen reproducties. Een reproductie is een gedrukte of digitale versie van een origineel kunstwerk. Erik heeft ze nagetekend in een stripstijl, niet realistisch, dat is iets anders.’
Achterin Mondriaan – Een betere wereld zit een dossier dat in facsimile het complete essay bevat dat Mondriaan in 1941 publiceerde: Toward The True Vision of Reality. Er staan ook diverse atelier- en portretfoto’s in, die zijn geselecteerd in samenspraak met het RKD, het Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis. Er is dus alles aan gedaan om de kampioen van de Nieuwe beelding recht te doen. Nu zijn brillenglazen nog schoonpoetsen.
Erik de Graaf: Mondriaan – Een betere wereld. Scratch; 320 pagina’s; € 34,95.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant