De strafrechters van Damascus hebben tijd om te praten, hun agenda’s zijn leeg, want in het nieuwe Syrië zijn geen criminelen meer. Of althans: die zitten niet in de gevangenis.
Toen rebellen en strijders van het streng-islamitische Hayat Tahrir al Sham (HTS) een maand geleden de macht grepen in Syrië, openden ze de deuren van de gevangenissen. Ze bevrijdden niet alleen politieke tegenstanders van de gevallen president Bashar al-Assad, maar ook alle gewone gevangenen.
‘Moordenaars, verkrachters, inbrekers, ze lopen nu allemaal vrij rond’, zegt strafrechter Maraai Darwish in zijn werkkamer op het Paleis van Justitie. Zijn toga hangt aan de kapstok. ‘We wachten tot de politie ze weer heeft gearresteerd. Tot die tijd kunnen wij niets doen. Alle lopende zaken tegen verdachten zijn geschorst.’
Over de auteur
Ana van Es is rondreizend columnist voor de Volkskrant. Ze doet momenteel verslag vanuit Damascus. Eerder was Van Es correspondent in het Midden-Oosten.
Het Paleis van Justitie, deze week heropend, is een beeldbepalend Ottomaans gebouw in de Syrische hoofdstad, vlak bij het historische Hejazstation, waar in vervlogen tijden treinen vertrokken naar de pelgrimsstad Medina. Dossierkasten puilen uit. Rechtspraak is hier nog van papier.
In de halfduistere gangen – de elektriciteit is uitgevallen – vertellen juristen over rechtspraak onder Assad. ‘Een partij die een rechter omkocht, dat is één ding’, zegt advocaat Ali Alaaoud. ‘Maar een hooggeplaatste overheidsambtenaar kon een zaak ook met één telefoontje laten eindigen: ‘Deze zaak sluiten.’’
Niemand begint over de kwestie die zwaar boven dit gerechtsgebouw hangt: de executievideo’s. De nieuwe minister van Justitie in de rebellenregering, Shadi al Waisi, lijkt te figureren op filmbeelden uit 2015 waarin twee vrouwen de doodstraf krijgen vanwege prostitutie en overspel.
De minister, toen actief bij een Syrische afsplitsing van de terroristische organisatie Al Qaida, was ‘shariarechter’ in de noordelijke provincie Idlib. Hij sprak recht volgens strenge islamitische normen. Bij een van de executies leest Al Waisi het vonnis voor. De authenticiteit van de video’s is niet officieel bevestigd, maar wordt ook niet tegengesproken. Syrische onderzoekers veronderstellen dat de beelden echt zijn.
Nu is deze radicale shariarechter de hoogste justitiebaas van Syrië. Vooralsnog blijven in Damascus de oude wetten van Assad van kracht. Maar zo zal het niet blijven. Alles is onzeker, vertelt rechter Darwish. ‘Ik denk niet dat ze in het strafrecht shariawetten gaan invoeren. Dat past niet bij Damascus. Maar we wachten op orders van de minister.’
‘Nu zijn er nog geen nieuwe procedures, maar vanavond kan alles anders zijn’, zegt de president van de derde strafkamer. Hij wil niet dat zijn naam wordt genoemd. Onder Assad werd hij regelmatig van hogerhand ingeseind: stoppen met deze zaak. ‘Dit was een huis van corruptie. Recht werd niet gesproken.’ En nu? ‘Alles is anders, maar de angst zit diep in ons.’
Syrië is een islamitisch land. In personen- en familiezaken is sinds jaar en dag ruimte voor een eigentijdse vorm van ‘shariarecht’. Met extremisme heeft dit niets te maken, want hiermee kun je alle kanten op. Kort voor de val van Assad kregen moeders met kinderen bijvoorbeeld meer rechten bij een echtscheiding.
De president van de shariakamer in Damascus, Ahmed Hamada, blijkt geen radicale geestelijke, maar een gladgeschoren rechter in pak met stropdas. Op zijn afdeling werken veel vrouwelijke juristen. Conservatieve shariarechtspraak zoals in Idlib? Daar kan hij zich niets bij voorstellen. ‘Gelukkig zijn we verlost van de dictator, want we waren nummer één in corruptie. Verder merk ik niets van grote veranderingen.’
Maar nog voordat de werkweek voorbij is, blijkt ineens toch alles anders. Dat komt door een benoeming bij het Hof van Cassatie, het hoogste rechtsorgaan van het land. De nieuwe opperrechter van Syrië is een shariarechter uit Idlib.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant