In haar bestseller Sonny Boy ontrafelt Annejet van der Zijl het tragische levens- en liefdesverhaal van de Surinaamse Waldemar, de veel oudere Rika en hun zoon Waldy. Wie hen verraadde, bleef 81 jaar lang onduidelijk. Tot nu, dankzij onderzoek naar een Delftse verzetsman.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft met name over onderwijs.
Journalist en schrijfster Trudy van der Wees was eigenlijk druk doende met de inkleuring van het levensverhaal van Kees Chardon, de advocaat die waarschijnlijk honderden Joden heeft helpen onderduiken. Haar biografie over het ‘boegbeeld van het Delftse verzet’, omgekomen in het Duitse concentratiekamp Wöbbelin, verschijnt op 21 januari.
Al struinend door de archieven deed Van der Wees een onverwachte bijvangst. Het boek Sonny Boy kende ze, ook omdat Chardon erin voorkomt vanwege zijn hechte band met Rika Nods. Hij werkte met haar samen binnen het verzet en bracht regelmatig Joodse onderduikers bij haar onder.
Op 18 januari 1944 vielen agenten van de Haagsche Documentatiedienst het huis van Waldemar, Rika en hun 14-jarige zoon Waldy (ofwel Sonny Boy) in Scheveningen binnen. Ook vier Joodse onderduikers werden gearresteerd, alsmede de gedeserteerde Waffen-SS’er Willem van Herwaarden.
Door Van Herwaardens dossier op te vragen, stuitte Van der Wees op de naam van ene Carel Kaufman. ‘Er kwamen steeds nieuwe processen-verbaal voorbij waarin zijn naam voorkwam. Maar het duurde even voordat ik de lijnen begon te zien.’
De Joodse economiestudent zat zelf in het verzet, bij de groep van de Rotterdamse onderwijzer Joop Westerweel. De Duitsers pakten Kaufman op en lieten hem pas weer vrij in ruil voor de adressen van Joodse onderduikers. Zo niet, dan zouden Kaufman, zijn broers en ouders worden opgepakt. ‘Een afgrijselijk dilemma’, aldus Van der Wees. Het mocht ook niet baten: Kaufman en een groot deel van zijn familie kwamen alsnog in concentratiekampen om.
Kaufman wees de Rotterdamse Sicherheitsdienst (SD) daarbij zo goed als zeker op Waldemar en Rika Nods en hun onderduikers. Van der Wees: ‘Dobbe Franken, een van de onderduikers, heeft altijd vermoed dat de verrader iemand uit de vriendenkring van haar zusje moet zijn geweest. Dat klopt, Carel Kaufman had namelijk verkering gehad met haar zusje.’
Onder meer dankzij een aangetroffen verklaring van de zus van Rika Nods, is Van der Wees ervan overtuigd dat Kaufman achter het verraad moet zitten. Daarmee is ook het laatste ontbrekende puzzelstukje bekend, concludeerde Van der Zijl nadat Van der Wees haar had ingelicht. ‘Annejet vindt het fantastisch dat de puzzel nu compleet is. Maar het blijft een schrijnend verhaal, en Sonny Boy is al vrij dramatisch van zichzelf.’
Waldy Nods overleed in 2015 op 85-jarige leeftijd. ‘Het gevoel dat de verrader misschien wel ergens rondliep, heeft mijn vader nooit meer losgelaten’, reageert zoon Max Nods op de onthulling. ‘Hij vermoedde altijd dat het iemand van de Waddeneielanden was, door een verhaal dat hem ooit was verteld. Daarom wilde hij daar ook nooit toe: hij was bang dat hij zich niet kon beheersen als hij diegene zou tegenkomen.’
De familie is nooit actief op zoek geweest naar de verraders van zijn opa en oma, zegt Nods. ‘Ik weet zelf ook niet zo goed wat ik met de naam van Kaufman moet. Het doet me denken aan het boek Sophie’s Choice, waarin een moeder in Auschwitz moet kiezen welk van haar twee kinderen de gaskamer in wordt gestuurd. Met zulke dilemma’s zijn heel veel mensen, zoals Kaufman, in de oorlog geconfronteerd.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant