Twee weken voor zijn rentree als president van de Verenigde Staten hint Trump onder andere op het inlijven van Canada en Groenland. Hoe serieus of letterlijk moeten Trumps teksten genomen worden?
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Vier jaar lang, tijdens het eerste presidentschap van Donald Trump, gold er in Washington een wijdverbreid adagium: de linkse pers neemt Trump letterlijk, maar niet serieus. Zijn rechtse achterban neemt hem serieus, maar niet letterlijk. En allebei zitten ze ernaast. Want de werkelijkheid, wat de president daadwerkelijk bedóélt? Who knows.
Twee weken voor Trumps rentree als president worden de Verenigde Staten, en de rest van de wereld, opnieuw aan dat gevoel herinnerd.
Daar stond hij weer, de spraakwaterval van weleer. Zeventig minuten lang liep Trump dinsdag leeg tegen een groep journalisten op zijn landgoed Mar-a-Lago in Florida, ook wel het ‘Winter White House’ genoemd. De onderwerpen denderden voorbij. Achteraf was de verwarring ouderwets compleet. Wát had hij nou allemaal gezegd?
Trump overweegt militair ingrijpen om Groenland en het Panamakanaal te bemachtigen, kopten Amerikaanse media. Hij wil de Navo-norm ophogen naar 5 procent, berichtte bezorgd Europa. Trump gaat de Golf van Mexico omdopen tot ‘Golf van Amerika’, aldus de Mexicanen. En wat bedoelt Trump precies, vraagt Canada zich af, wanneer hij dat land de ‘51ste staat’ noemt?
Maar het conservatieve, Trump-trouwe Fox News liet die uitspraken van Trump goeddeels links liggen. Hun grootste nieuws uit de persconferentie: dat hij voor 20 miljard dollar aan nieuwe datacentra wil bouwen.
Hoe serieus – of letterlijk – moeten we Trumps territoriale dreigementen nou nemen?
‘Natuurlijk gaat dit niet gebeuren’, zegt Antony Blinken, de huidige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, woensdag gevraagd naar Trumps plan om Groenland in te lijven. Een curieuze situatie: een minister van de huidige president die vragen moet beantwoorden over het mogelijke beleid van diens opvolger. ‘Laten we geen tijd verspillen door het hier lang over te hebben.’
Een nieuw tijdperk is aangebroken. Wat Joe Biden zegt, hoewel de president zich regelmatig verspreekt, kan in principe worden aangenomen voor beleid. Bij Trump blijft dat gissen. Maar zijn woorden, hoe hij die ook bedoelt, hebben wel degelijk effect. Zowel binnen als buiten de VS.
Lars Løkke Rasmussen, de buitenlandminster van Denemarken — territoriaal verantwoordelijk voor Groenland — probeert inmiddels met man en macht een diplomatieke crisis te voorkomen. Denemarken stelt ‘een open dialoog’ met Trump voor en belooft ‘een nog nauwere samenwerking om de Amerikaanse ambities te bewerkstelligen’. Wat die ambities precies inhouden, benoemt ook Rasmussen niet.
Bij de Canadezen zit de schrik er evengoed in. Want wat zegt Trump precies als hij dreigt Canada met ‘economische macht’ te onderwerpen? Niemand die het weet. Maar na het aftreden van premier Justin Trudeau, dat afgelopen maandag werd aangekondigd, verkeert het land zonder leider. Een kwetsbaar moment — precies terwijl bij de zuiderburen dit soort taal weerklinkt.
Zelfs critici erkennen dat Trudeau tenminste ervaring had met Trump. Wie moet hem straks tegenwicht gaan bieden?
Chaos heerste altijd al rond Trumps retoriek. Ook vier jaar terug zat er behoorlijk wat licht tussen wat hij als president zei te willen of vinden, en wat hij feitelijk dééd. Veel hersenspinsels bleven precies dat. Maar de Trump die straks aantreedt, bezit aanzienlijk meer macht dan destijds. Dat baart zijn bondgenoten zorgen.
De Republikeinse Partij is ideologisch gezuiverd naar Trumps evenbeeld. ‘Klassieke’ Republikeinen, met een idee van Amerika als het hart van de democratische wereldorde, zijn vervangen door radicaal-rechtse nationalisten. Die voelen zich niet gesterkt door allianties of internationale afspraken, maar zich daardoor beknot. Alleen het Amerikáánse belang geldt. Regels of recht zijn daaraan ondergeschikt.
Bij hen vallen Trumps zinspelingen deze week niet in dovemansoren.
‘Ik ga zo snel mogelijk wetgeving indienen om de naam van de Golf van Mexico te veranderen’, belooft het radicaal-rechtse Congreslid Marjorie Taylor Greene. Donald Trump jr., op bezoek in Groenland, verzekert de burgers daar dat de VS hen ‘goed zullen behandelen’. En Fox News-presentator Jesse Watters noemt het tegenover een Canadese politicus ‘een voorrecht om door de Verenigde Staten te worden overgenomen’.
Zelfs als Trump termen als ‘overnemen’ of ‘inlijven’ niet letterlijk bedoelt – who knows? – kiest hij zijn woorden vermoedelijk wel bewust. Chaos en verwarring zijn bij hem niet alleen gevolgen van zijn retoriek, maar vaak een doel op zich. Mensen die twijfelen aan waartoe hij in staat is, meent Trump, zijn eerder geneigd te buigen naar zijn wil.
Trump is niet de eerste die onvoorspelbaarheid inzet als tactiek. Zijn verre voorganger Richard Nixon, president van 1969 tot zijn schaamtevolle aftreden in 1974, bezigde de zogeheten ‘Mad Man Theory’. Nixons regering liet expres aan communistische vijanden doorschemeren dat de president irrationeel en onberekenbaar zou zijn. Met zo iemand valt niet te sollen. Chaos, luidde de gedachte, houdt vijanden in het gareel.
Landen als Canada en Denemarken zijn natuurlijk geen vijanden van de VS, maar zelfs Navo-partners. Anders dan Nixon heeft Trump echter lak aan immateriële waarden als allianties, samenwerking of de – wat hem betreft – fictie van gedeeld belang.
Zijn wereld bestaat uit winnaars en verliezers. Dan kunnen ook je bondgenoten maar beter een beetje bang voor je zijn. In die opzet lijkt Trump alvast geslaagd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant