Het grote Venezolaanse volksprotest tegen de autoritaire leider Nicolás Maduro verloopt donderdag bijna vlekkeloos. Verandering brengt het niet te weeg. Vandaag treedt Maduro aan voor een omstreden derde termijn.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad. De Venezolaanse freelance-journalist Camille Rodríguez droeg vanuit Caracas bij aan dit artikel.
Daar staat ze dan, halverwege de donderdagmiddag in het hart van de Venezolaanse hoofdstad Caracas op het dak van een zwarte pick-uptruck, omringd door uitzinnige mensen, haar twee armen in de lucht: María Corina Machado, de oppositieleider die sinds de omstreden verkiezingen van 28 juli ondergedoken zat.
Tijdens het volksprotest tegen de beëdiging van de autoritaire leider Nicolás Maduro tot president van Venezuela laat ze zich donderdag weer zien. Ze gaat voorop in de strijd. ‘We zijn niet bang!’, scanderen haar aanhangers. ‘Coño’, roept ze. ‘Godsamme. In mijn leven was ik niet eerder zo trots!’
Zodra ze begint te spreken, beginnen internetverbindingen te haperen en veranderen de livestreams die haar toespraak uitzenden in pixelige confetti. Vermoedelijk wil de regering niet dat de rest van het land en de wereld haar speech hoort. Maar de uitdagende foto van Machado tussen haar ‘bravo pueblo’, haar dappere volk, staat binnen de kortste keren op Instagram, X en Tiktok.
Het oppositieprotest is in een aantal opzichten een succes. ‘Machado’s publieke optreden is zonder twijfel een grote uitdaging aan het adres van de regering’, zegt de Venezolaanse politicoloog Colette Capriles, verbonden aan de Simón Bolívar-universiteit, via de telefoon. ‘Het bevestigt haar leiderschap en populariteit.’
In heel het land laten vele duizenden Venezolanen onbeschroomd hun woede op Maduro de vrije loop. Sinds de vroegtijdige dood van de socialistische populist Hugo Chávez, in 2013, regeert hij met steeds hardere hand over Venezuela. Hij is een ‘hijo de puta’, scanderen ze, een rotzak door wie ze zich niet langer laten intimideren. Ze willen ‘vrijheid, vrijheid, vrijheid!’
Zo ook de gepensioneerde ingenieur Giuseppe Pietri (74), die donderdag met vele anderen in de wijk Chacao wacht op Machado. ‘We zijn hier om op te eisen wat ons toekomt.’ En dat is het presidentschap, stelt hij.
Maduro beweert te zijn herkozen voor een derde termijn, maar de oppositie toonde aan de hand van geprinte stembewijzen per stemlokaal aan dat haar kandidaat Edmundo González (75) een ruime zege boekte. Hij viel op het laatste moment in voor Machado, die van het stembiljet was geweerd.
Ook de 68-jarige consultant Beatriz Cisneros haalt de ‘actas’ aan, de stemresultaten die aan het eind van de verkiezingsdag in elk stemlokaal uit de computers rolden. ‘Edmundo heeft overduidelijk gewonnen.’
Vrijwilligers van de oppositie bemachtigden ruim 80 procent van die stembewijzen. Onafhankelijke organisaties beoordeelden het bewijs als overtuigend. Wat Cisneros betreft is de ceremoniële aftrap van Maduro’s derde termijn op vrijdag dan ook niets minder dan een ‘staatsgreep’.
Zestiger Ana, die niet met haar achternaam in de krant wil, trok voor de gelegenheid voor het eerst in een kwarteeuw een rood shirt aan. ‘Een daad van rebellie.’ Rood is de kleur van de regerende socialistische partij, maar ook een van de kleuren van de Venezolaanse vlag.
Oppositieleider Machado mag dan trotser zijn dan ooit, toch roept de protestdag ook veel vragen op – en blijven antwoorden uit. Het is bijvoorbeeld verwonderlijk dat de staat onmiddellijk na de verkiezingen de protesten van verbolgen kiezers hard neersloeg en duizenden demonstranten oppakte, maar Maduro’s ordediensten donderdag nauwelijks ingrijpen.
In sommige steden worden bijeenkomsten uit elkaar gedreven, maar in Caracas rijden Maduro’s knokploegen op hun motoren slechts dreigend door de menigten. De regering houdt zich goeddeels afzijdig en arresteert in heel het land nog geen twintig mensen. Zelfs Machado, die zich maandenlang schuilhield uit vrees voor de wraakzuchtige staat, kan zeker een half uur vrijuit speechen vanaf een pick-uptruck.
Is het een teken van zwakte? Durft de staat niet in te grijpen, vrezend voor nog meer volkswoede en internationale verontwaardiging? Of is het een meesterzet? Na het harde optreden van een half jaar geleden, komt de terughoudendheid als verrassing. De protesten stelden weinig voor, pochen regeringsbonzen na afloop.
Pas wanneer Machado na haar toespraak achterop een scooter de menigte verlaat, lijkt de regering alsnog in te grijpen. Machado’s partij meldt op X dat zij ‘op gewelddadige wijze’ door ‘agenten’ is onderschept. Enkele uren later, wanneer haar aanhang inmiddels naar huis is, blijkt ze weer op vrije voeten. Ze zou kortstondig zijn ontvoerd.
‘Klinkklare leugens’, sneert Maduro’s rechterhand en justitieminister Diosdado Cabello. Machado laat uiteindelijk weten ongedeerd te zijn, maar wil pas later uitleg geven. Voor- en tegenstanders blijven in verwarring achter.
‘Het lijkt op een vergissing tussen overheidsdiensten’, reageert Venezuela-expert Phil Gunson van denktank International Crisis Group via de telefoon. ‘De overheid heeft al jaren aanklachten tegen haar uitstaan. Maar haar arrestatie zou de staat waarschijnlijk te veel problemen opleveren. Wat ze het liefst zouden zien, is dat Machado vertrekt naar het buitenland.’
Dat is een beproefde strategie. De vorige oppositieleider Juan Guaidó deed in 2019 een mislukte poging Maduro omver te werpen, maar in 2023 vluchtte hij moegestreden naar de VS.
Zo beleeft Venezuela stormachtige dagen waarin veel gebeurt en weinig verandert. Vandaag begint Maduro aan zijn derde termijn van zes jaar. Dankzij een omvangrijke veiligheidsoperatie zal zijn beëdiging waarschijnlijk ongestoord doorgang vinden.
Hooguit geldt de wat karige gastenlijst als een domper op het overheidsfeest: zelfs de linkse buren Gustavo Petro (Colombia) en Lula da Silva (Brazilië), die tot halverwege vorig jaar een ietwat ongemakkelijke vriendschap met Maduro onderhielden, blijven dit keer demonstratief weg.
In recente jaren wist de omstreden Venezolaanse president juist terug te keren op het internationale toneel. Hij onderhandelde met de VS over de export van olie en het verlichten van sancties en haalde banden aan met linkse Latijns-Amerikaanse leiders.
Maduro ging zelfs om tafel met de oppositie over een route richting ‘eerlijke’ verkiezingen. Dat krediet heeft hij sinds 28 juli verspeeld. Bovendien treedt over tien dagen de Amerikaanse president Donald Trump aan. Die bestempelde Maduro tot ‘narco-terrorist’ en zette een miljoenenbedrag op zijn hoofd.
In eigen land lijkt Maduro’s macht vooralsnog ongebroken. Ondanks herhaalde oproepen van de oppositie om hem te laten vallen, blijft het leger de president trouw.
‘Machado maakt alle leden van de regering uit voor criminelen’, zegt politicoloog Colette. ‘Dat nodigt niet uit tot samenwerking.’ Ook expert Gunson ziet een militaire opstand niet snel gebeuren. ‘Het leger heeft weinig op met de oppositie. Vooral de hogere rangen moeten er niet aan denken de macht over te dragen aan Machado.’
Zo staan tegenover de president en zijn staatsapparaat twee oppositieleiders die de moed erin proberen te houden. Machado weliswaar vanuit eigen land, maar opnieuw ondergedoken; de vermoedelijk rechtmatige president González vanuit het buitenland.
González, de gepensioneerde oud-diplomaat die op zijn oude dag plots presidentskandidaat werd, vluchtte in september naar Spanje. De afgelopen twee weken werd hij als president onthaald in tal van regeringspaleizen in Noord- en Zuid-Amerika. ‘We zien elkaar snel in Caracas’, beloofde González donderdag vanuit de Dominicaanse Republiek.
Het is uiterst onwaarschijnlijk dat hij die belofte kan waarmaken, reageert Gunson. Er breken moeilijke jaren aan voor de oppositie, maar ook voor de president die ‘ten onrechte nog eens zes jaar in het paleis zit’, voorspelt hij.
De toekomst ziet er somber uit voor Venezuela, concludeert politicoloog Colette. ‘We hebben grote stappen achteruit gezet. De kans op een dialoog of onderhandelingen is verder geslonken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant