Een wonderlijke opeenstapeling van gebeurtenissen heeft extreme brand veroorzaakt in Californië. Door opwarming van de aarde slaat extreem nat weer vaker om in gevaarlijk droog weer: de weerzweepslag.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Winterse bosbranden zijn in Californië ongewoon. Van de 423 grote bosbranden sinds 1984 waren er slechts vier in de winter, doorgaans het regenseizoen. Maar de afgelopen jaren waarschuwden experts al dat de omstandigheden zich aan het opstapelen waren voor een grote ontlading: een vuurzee die nu op meerdere plekken is losgebarsten.
Gangmaker is een verschijnsel dat wetenschappers losjes de ‘weerzweepslag’ hebben gedoopt. Eerst valt er veel regen, waardoor vegetatie en gras flink gaan groeien. Dan, een paar seizoenen later, is ineens langdurige warmte en droogte, waardoor het groen verdort en bijvoorbeeld bomen worden aangetast door ziektes.
Ook is er de ‘Santa Ana-wind’, een oosterstorm met windstoten tot boven de 150 kilometer per uur die in de koude maanden vanuit Nevada en Utah over de berghellingen van Californië richting kust jaagt. ‘Met die windkracht vallen bomen om, maar ook elektriciteitspalen’, duidt Cathelijne Stoof, natuurbrandexpert van de Universiteit Wageningen. ‘Zo kan een ontsteking snel ontstaan.’
Er spelen meer factoren, vertelt Stoof, zoals een persoonstekort. ‘Veel brandweermensen werken op tijdelijke contracten tijdens het zomerse brandseizoen. ’s Winters is er minder materieel en personeel beschikbaar. Als er dan ook nog eens meerdere brandhaarden zijn, zoals nu, moet men kiezen.’
Ook speelt mee: de sterke uitbreiding van de stadswijken van vooral de afgelopen twintig jaar. Uit luchtopnames maakt Stoof op dat de natuurbranden soms stadsbranden werden. ‘Je ziet dan zo’n afgebrande wijk, met hier en daar nog wel blaadjes aan de bomen. Dat wijst erop dat de brand van huis tot huis is gegaan, via vliegvuur. Het is aardbevingsgebied, veel woningen zijn er gebouwd van hout.’
Het effect zag Stoof op een satellietfoto van Altadena, een buitenwijk van de stad Pasadena. De foto toont tientallen straten, nagenoeg alle huizen staan er in brand. ‘Kippenvel. Dit is echt goed mis.’
Californië is zich bewust van het gevaar. Zo zijn er campagnes die uitleggen hoe huizen beter te beveiligen zijn tegen brand. ‘Maar je hebt altijd mensen die toch nog die overhangende boom vlakbij hun dak hebben, of een stapel brandhout opgestapeld tegen de muur’, zegt Stoof. ‘Mensen denken toch heel vaak: mij overkomt zoiets niet.’
Te makkelijk dus om de branden plat te slaan tot ‘klimaatramp’, maar vast staat dat het opwarmende klimaat wel degelijk hielp de brand vorm te geven. Zo zorgt de opwarming van de aarde wel degelijk voor meer en heftigere zweepslagen van intens nat naar gevaarlijk droog weer, noteert een onderzoeksteam van de Universiteit van Californië in een analyse die deze week in Nature Reviews staat.
Sinds halverwege de vorige eeuw komen zulke zweepslagen wereldwijd met 31 tot 66 procent vaker voor, aldus de groep. Bij drie graden opwarming (ruwweg de opwarming waar de wereld eind deze eeuw op afstevent) zal dat nog eens zo’n twee keer zo vaak gebeuren, becijferen de wetenschappers. In een warmer klimaat is er immers meer verdamping. Dat leidt tot meer neerslag in regentijd en meer risico op droogte in de zomer.
Vooral in het Midden-Oosten, Noord-Afrika, Noord-Europa en Zuid-Azië speelt dat probleem, aldus het team. Maar dus ook in Californië. Zo was er vooral in de winter van 2022-2023 zo extreem veel neerslag dat de kuststaat werd geplaagd door overstromingen, aardverschuivingen en sneeuwoverlast. Afgelopen zomer was het recordheet, in het najaar was het juist weer de droogte die records brak.
Op een afgelopen najaar in vakblad Science gepubliceerde overzichtskaart van Amerikaanse gebieden met het grootste aantal snel groeiende natuurbranden, licht Californië dan ook felrood op. ‘Branden zijn sneller geworden’, constateert hoofdonderzoeker Jennifer Balch van de Universiteit van Colorado.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant