Over de auteur
Peter de Waard is journalist en columnist van de Volkskrant, gespecialiseerd in financieel-economische onderwerpen. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De angst voor obesitas is de beste stimulans om gezonder te eten en meer te bewegen. Als die vrees er niet was, zouden Nederlanders nog massaler zondag op de bank liggen om met een zak chips naar het schaatsen of veldrijden te kijken in plaats van de halve marathon van Egmond te lopen.
Maar in de nabije toekomst kan obesitas ook zonder verandering van eet- en bewegingspatroon worden aangepakt. Wondermedicijnen verhelpen het probleem. Zo is er Wegovy, de afslankvariant van het diabetes type 2-geneesmiddel Ozempic. Die kuur kost echter wel 435 euro per maand. In twaalf maanden is dat 5.000 euro. Wegovy lijkt goed te werken, maar heeft wel fors prijskaartje, zo werd in het tv-programma EenVandaag geconstateerd.
Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft de helft van de Nederlanders overgewicht. Dat zijn negen miljoen mensen. Als die allemaal een kuur op kosten van de staat krijgen, is dat een post van 45 miljard euro per jaar.
Er zijn experts, zogenoemde aanhangers van de leefstijlgeneeskunde, die denken dat dit bedrag geheel of ten minste voor een groot deel is terug te verdienen, omdat slanke mensen minder kwalen en blessures hebben. Ze zouden de dokter en het ziekenhuis minder belasten.
Het klopt dat het aantal quality adjusted lifeyears (extra levensjaren in goede gezondheid) toeneemt. Maar daardoor neemt het aantal jaren met gebreken niet af. Die komen alleen later. Nederlanders leven gemiddeld gezonder en bewuster dan pakweg vijftig jaar geleden, maar de totale kosten van de zorg zijn vertwintigvoudigd van 6,4 miljard in 1972 naar 126,2 miljard euro vorig jaar.
Vergrijzing speelt een rol, naast meer en duurdere behandelmethoden. Maar dat stopt niet door preventie. Als alle 18 miljoen Nederlanders vanaf deze maand geen alcohol meer drinken, stoppen met roken, elke dag tienduizend stappen zetten, afzien van suiker en vet en stressvrij werken, dan nog blijven er rollators, trapliften, scootmobielen, verpleeghuizen en pakhuizen met geneesmiddelen nodig.
In 2020 schreef het economisch vakblad ESB op basis van onderzoek van het RIVM: ‘De gezondheidsbaten van preventie zijn potentieel groot. Zo leeft iemand die niet rookt gemiddeld dertien jaar langer dan een zware roker. Maar die voordelen komen vooral ten goede aan het individu zelf. Het bedrag dat op een extra gezond levensjaar kan worden geplakt, valt niet vrij.’
Preventie leidt tot méér zorgkosten, omdat de met ongezond leven samenhangende ziekten vaak met een relatief kort ziekbed gepaard gaan. ‘Terwijl de ziekten die hiervoor in de plaats komen, zoals dementie, vaak een lange periode van hulpbehoevendheid en gebruik van dure zorg kennen.’
Langer gezond leven kan wel leiden tot een hogere productiviteit, door minder ziekteverzuim, maar die baten zijn alleen te verzilveren als de pensioenleeftijd omhooggaat. Afslankmiddelen op kosten van de staat zijn een extra kostenpost voor de nu al peperdure zorg. Ze zijn geen besparing.
Angst is een betere raadgever.
Source: Volkskrant