Binnenkort is er op Facebook en Instagram geen plek meer voor onafhankelijke factcheckers. Dat zal allereerst gebeuren in de VS, maar moederbedrijf Meta sorteert al voor op soortgelijke aanpassingen in Europa. Hoe gaat de EU zich wapenen tegen de verwachte toename aan desinformatie?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant, met tech als specialisme.
De nieuwe maatregelen van Mark Zuckerberg, CEO van Facebook- en Instagram-moederbedrijf Meta, schokten factcheckers dinsdag. Zeker zijn taalgebruik, waarin de toon en ideologie van Donald Trump weerklinkt, viel op: terwijl hij zich voorheen juist afzijdig hield van de politiek, meent hij nu dat de Europese Unie met haar techwetten ‘censuur institutionaliseert’.
Zuckerberg doelt hiermee op de Digital Services Act (DSA), een Europese verordening die grote platforms verplicht zich in te spannen om de verspreiding van illegale en schadelijke berichten tegen te gaan. Volgens Europarlementariër Bart Groothuis (VVD) heeft de DSA niets te maken met censuur: ‘De verordening zegt alleen dat wat offline illegaal is, ook online verboden is.’
Het nieuwe moderatiebeleid zal meer gericht zijn op het aanpakken van illegaal materiaal, zoals berichten over kinderporno, drugs of terrorisme. Maar door de samenwerking met onafhankelijke factcheckers te schrappen, lijkt Zuckerberg volgens Groothuis met één been uit een belangrijke lijst afspraken met de Europese Unie te stappen.
Het gaat om de zogeheten ‘code of practice’ van de DSA – een verzameling afspraken die tientallen grote platforms, waaronder Meta, vrijwillig hebben ondertekend, onder meer over het transparant bestrijden van desinformatie. X trok zich al in 2023 terug uit deze overeenkomst.
Samenwerken met onafhankelijke, kundige factcheckers staat op die lijst, maar daar ziet Meta dus van af. ‘De grote vraag’, zegt Groothuis, ‘is of Meta zich helemaal gaat terugtrekken uit de code of practice. Dat zou een grote middelvinger zijn naar de Europese Unie, en naar alle andere platforms die wél willen samenwerken.’ In het contact met de Volkskrant beantwoordde Meta deze ‘grote vraag’ niet.
Zuckerberg gaf dinsdag zelf toe dat er door het lossere moderatiebeleid meer schadelijke berichten zullen verschijnen op Instagram en Facebook. Het gaat dan bijvoorbeeld om desinformatie of berichten over eetstoornissen of zelfbeschadiging.
Het belangrijkste instrument om die berichten te weren is de DSA, zegt Europarlementariër Kim van Sparrentak (GroenLinks-PvdA). Die wet is niet perfect, geeft ze direct toe. Ze vertelt dat de Hamas-aanslag in Israël op 7 oktober 2023 een belangrijk meetmoment was voor de DSA, dat teleurstellend uitpakte: ondanks de wet werden sociale platforms overspoeld door desinformatie.
Er moet dus ook worden nagedacht over radicalere oplossingen, denkt Van Sparrentak. ‘De DSA kan bedrijven hoge boetes opleggen, van tot wel 6 procent van de wereldwijde omzet van een bedrijf. Maar als techbedrijven zich ondanks deze boetes tóch niet aan onze regels houden, moeten we overwegen de platforms te verbieden.’ Via de DSA is het mogelijk een platform voor een periode van vier weken te verbieden als andere maatregelen niets teweegbrengen. Deze periode kan meermaals worden verlengd. Een ingrijpender verbod zou mogelijk zijn via internationale sancties, zegt Van Sparrentak.
Alle Europese plannen voor techregulering, al helemaal potentiële verboden, leiden tot geopolitieke spanningen. Zo stelde JD Vance, de aanstaande vicepresident van de VS, dat de VS uit de Navo zouden stappen als de EU streng blijft handhaven op X. Amerikaanse socialemediaplatforms zijn uiteindelijk producten die het Witte Huis kan inzetten in mogelijke handelsoorlogen met de EU.
‘Dat raakt aan de kern van deze hele ontwikkeling’, zegt Europarlementariër Groothuis. Hij benadrukt dat de commerciële belangen van Zuckerberg – en al helemaal die van Musk, als zakenman en aanstaande ‘minister’ – verstrengeld zijn met die van Trump. Voor Musk en Zuckerberg betekent een zwakkere samenwerking tussen de lidstaten in de EU dat de regelgeving voor hun platformen, en de handhaving daarvan, ook afzwakt. Dat zou Trumps agenda ook goed uitkomen. ‘Alle drie zien de Europese Unie graag afzwakken, dat de lidstaten meer afgezonderd van elkaar te werk gaan.’
Volgens Van Sparrentak is het ‘bizar’ dat er geen fatsoenlijke Europese alternatieven zijn voor Amerikaanse en Chinese sociale platforms. Om dat te verhelpen kan de EU investeren in de eigen techindustrie. Anders zit er maar één ding op: ‘Onze wetten, qua tech wereldwijd de voorlopers, keihard handhaven.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant