De Amerikaanse toekomstige president Donald Trump sloot dinsdag een militaire interventie niet uit als Denemarken blijft weigeren om Groenland te verkopen. Waarom is hij zo geïnteresseerd in Groenland?
is correspondent in Scandinavië en Finland van de Volkskrant. Hij woont in Stockholm.
Wat heeft Trump gezegd?
‘Wanneer Groenland deel wordt van onze geweldige natie, dan zullen we het beschermen en koesteren tegenover een heel gemene wereld’, schreef Trump deze week op zijn sociale medium Truth Social. Trump, die over twee weken aan zijn tweede termijn als president begint, had ook al een slogan klaar: make Greenland great again, een variatie op zijn eigen verkiezingsslogan. Hij uitte later ook nog een dreigement aan het adres van Denemarken, dat Groenland tot zijn territorium mag rekenen. Als de Denen halsstarrig blijven weigeren het eiland op te geven, sluit hij militair ingrijpen niet uit. Ook kunnen ze ‘heel hoge handelstarieven’ verwachten.
Een overname van Groenland, dat ruim 2 miljoen vierkante kilometer beslaat, is een terugkerend thema voor Trump. Het probleem is wel: het eiland met 57 duizend inwoners is niet te koop. Groenland is een autonoom gebied binnen het Koninkrijk Denemarken en streeft juist naar onafhankelijkheid.
Dat houdt de vastgoedmagnaat niet tegen. In de zomer van 2019 zei Trump al eens dat hij het eiland wilde kopen. De Denen dachten eerst dat het een grap was, maar toen ze zijn aanbod lacherig van de hand wezen, zegde Trump prompt een bezoek aan Kopenhagen af.
Dit keer is hij wellicht serieuzer. Dinsdag arriveerde zijn zoon Trump Jr. op Groenland, naar eigen zeggen om de toeristische hoogtepunten te zien. ‘Geweldig om hier te zijn’, zei hij bij aankomst. ‘Al is het hier wel een stuk kouder dan in Florida.’
Waarom is Trump zo geïnteresseerd in Groenland?
‘We hebben Groenland nodig vanwege de nationale veiligheid’, zei Trump ter verklaring van zijn plannen. ‘Het gaat om het beschermen van de vrije wereld.’
Wat hij daarmee bedoelt, is niet helder. Het is mogelijk dat Trump zich zorgen maakt over wat er gebeurt met de grote voorraden grondstoffen die Groenland herbergt. De bodem bevat uranium, zeldzame aardmetalen en een enorme voorraad olie en gas. Sommige van die bodemschatten waren eerder onbereikbaar vanwege de grote ijslaag die het eiland bedekt. Door de opwarming van de aarde komt exploratie binnen bereik. Drie jaar geleden zette de Deense regering overigens een streep door oliewinning rondom Groenland. Het zou te duur zijn en in strijd met klimaatdoelen.
Trump wil ook voorkomen dat China zijn invloed in Groenland uitbreidt. Nu al zijn Chinese firma’s betrokken bij internationale conglomeraten die azen op toestemming om te beginnen met het mijnen van grondstoffen in het zuiden van Groenland.
Groenland is ook gewild door zijn strategische ligging in het Arctische gebied. Dat is van belang omdat – wederom door opwarming – de noordelijke zeeroutes steeds beter te bevaren zijn. ‘De Noordpool-zeeroute kan het Panamakanaal van de 21ste eeuw worden’, zei Trumps minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo in 2019.
Wat willen de Groenlanders?
Het moet gek zijn: de Groenlanders strijden al decennia voor onafhankelijkheid en nu ruziën andere landen om het eigendomsrecht van het eiland. ‘Groenland is voor de Groenlanders’, zei premier Múte Egede in reactie op Trump. ‘We zijn niet te koop en dat zal ook niet gebeuren. We mogen onze lange strijd voor onafhankelijkheid niet verliezen.’
Sinds Groenland in 1979 meer autonomie kreeg, zette het eiland gestaag meer stappen richting onafhankelijkheid. Zo werd het zelfbestuur in 2009 fors uitgebreid en ligt er al een concept-grondwet. Veel Groenlanders zijn voor afscheiding, mits ze er economisch niet op achteruitgaan. Juist daar ligt het probleem. De Denen financieren ruwweg de helft van de jaarlijkse begroting.
Economische zelfstandigheid is een grote uitdaging. Groenland kan geld verdienen door mijnvergunningen af te geven, maar daar bestaat onder de bevolking veel weerstand tegen. Na de verkiezingen van 2021 werd zelfs een lopende vergunning ingetrokken. Daar loopt nu een rechtszaak over.
Groenland zet ook in op toerisme. Denk aan wandelen, varen langs torenhoge ijsbergen en het noorderlicht. Met het nieuwe internationale vliegveld hoopt het land meer bezoekers te trekken. Wat dat betreft is er ook iets positiefs aan de campagne van Trump: het zorgt voor veel publiciteit.
Hoe reageren de Denen?
Voor de Denen is de discussie over Groenland diplomatiek koorddansen. De regering wil het belangrijke kroondomein niet kwijt, maar moet ook Trump tevreden zien te houden. Op hogere handelstarieven voor Deense bedrijven zitten ze in Kopenhagen niet te wachten. En dus sprak minister van Buitenlandse Zaken Lars Løkke Rasmussen woensdag sussende woorden tijdens een persconferentie. Hij sprak over kalmte bewaren, terechte veiligheidszorgen en dat Denemarken openstaat voor een dialoog over meer Amerikaanse activiteiten. De VS hebben overigens nu al een luchtmachtbasis in het noorden van het eiland.
Tegelijk moeten de Denen de relatie goed houden met de Groenlanders. Woensdag ontving de Deense koning de premier van Groenland. De ontmoeting werd eerst afgezegd, maar ging later toch door. In deze gesprekken dienden de Denen juist weer te benadrukken dat er niet over de hoofden van de Groenlanders zal worden besloten.
Afhankelijk van hoe serieus Trump dit keer is met zijn territoriale ambities, beloven het turbulente jaren te worden op het Deense ministerie van Buitenlandse Zaken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant