Na twee gewezen biografen ging de Ome Willem-acteur uiteindelijk akkoord met Dag Rakkers! van Geke Mateboer, dat nu verkrijgbaar is.
is verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over media en muziek.
Als donderdagmiddag in het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum in feeststemming een boek over jazz-zanger en acteur Edwin Rutten wordt gepresenteerd, Dag Rakkers! van Geke Mateboer, zal de concurrentie verstek laten gaan. Voormalig Vrij Nederland-journalist Rudie Kagie is ‘niet gemotiveerd’, schrijver en regisseur Haye van der Heyden vindt het te ‘schmutzig’ om zijn gezicht op de bijeenkomst te laten zien.
Deze maand verschijnen drie boeken over de man die met de knorrige kindervriend Ome Willem een legendarische tv- en theaterfiguur creëerde – én de samenwerking met eerst biograaf Kagie en later Van der Heyden abrupt stopzette. Met tekstschrijver Mateboer werd het project wel voltooid.
Kagie was zijn twee mededingers deze week een stap voor. Dinsdag al zette hij zijn boek over Rutten, ook Dag Rakkers! getiteld, online. Van der Heyden wacht tot 23 januari voordat hij En zo klom hij naar boven via zijn eigen uitgeverij Vogelvrij op de markt brengt.
Het uitstel van Van der Heydens versie is op verzoek van de uitgever van Dag Rakkers! van Mateboer, Paul Abels van AFdH uit Enschede. Schrijver Mateboer is zijn vrouw. Van der Heyden: ‘Ik wil niemand voor de voeten lopen.’ Ook zijn wens om zijn vijftigjarige, toch al verstoorde vriendschap met Rutten niet verder op het spel te zetten, speelt mee in zijn overwegingen.
Met de presentatie in Hilversum van Dag Rakkers!, twee dagen voor de 82ste verjaardag van de hoofdpersoon, wordt een turbulente ontstaansgeschiedenis afgesloten die begon in het voorjaar van 2021. Journalist Kagie kwam met de acteur-zanger overeen om een ‘boek over zijn leven en zijn werk’ te schrijven.
De aanleiding was de tachtigste verjaardag die Rutten in januari 2023 zou vieren. Uitgeverij AFdH was al bereid gevonden het werk uit te geven. De samenwerking met Kagie liep spaak toen Rutten en zijn vrouw, Annett Andriesen, het eerste, nog niet volledige manuscript afkeurden.
‘Waarom weet ik nog steeds niet, ze hebben nooit de moeite genomen hun bezwaren kenbaar te maken.’ Diverse lijmpogingen mislukten. Kagie: ‘Aanvankelijk was ik des duivels, maar inmiddels beschouw ik het als humor van een hogere orde.’
Er werd een nieuwe schrijver gevonden, Haye van der Heyden, die in Bilthoven opgroeide naast Rutten, en die ook een rol speelde in het befaamde kinderprogramma De film van Ome Willem (1974-1989) van de VARA. ‘Mijn vervangende vader’, noemde Van der Heyden hem ooit. Maar ook met hem verbrak Rutten de samenwerking.
Naar de reden moet Van der Heyden, net zoals Kagie, gissen. Voor hem begon het verhaal in augustus 2023, met een telefoongesprek met Rutten. ‘Hij vertelde dat hij was gebrouilleerd met Kagie. Hij háátte hem en vond hem een verschrikkelijke man. Wat Kagie precies had misdaan, werd me niet duidelijk. En hij vroeg of ik het wilde doen.’
Van der Heyden stemde toe. ‘Ik ken hem al meer dan vijftig jaar. Ik heb met hem op het toneel gestaan en voorstellingen van hem geregisseerd en ik ben op de hoogte van zijn privéleven. Dus dat leek me wel wat, een boek over hem schrijven.’ Kagie stelde zijn manuscript beschikbaar; Van der Heyden mocht er vrijelijk uit putten en deed dat uiteindelijk ook.
Zijn bewondering voor Ome Willem gaf de doorslag. ‘Edwin is een ingewikkelde man, met veel verschillende kanten. Zijn gecompliceerde persoonlijkheid kwam nergens zo goed tot zijn recht als op het toneel, in zijn rol als Ome Willem; als de man die lief en tegelijkertijd onredelijk was tegen kinderen. Het was theater van het allerhoogste niveau. Als Ome Willem is hij een wereldster.’’
Een eerste lijmpoging van uitgever Abels lukte, maar ook Van der Heyden werd uiteindelijk aan de kant geschoven. Wellicht, vermoedt hij, omdat hij ook een pijnlijke episode in het leven van Rutten wilde beschrijven: diens mislukte eerste huwelijk.
‘Edwin is geen man die alleen genoegen neemt met een lofzang, maar dat huwelijk van lang geleden is taboe. Er is al die jaren veel pijn en ellende blijven hangen en ik vond dat die episode in het boek niet mocht ontbreken.’
Dag Rakkers! van Mateboer is géén biografie geworden, benadrukken schrijver en uitgever. ‘En ook geen hagiografie.’ In het boek met talrijke foto’s staat in tien hoofdstukken Ome Willem centraal, maar ook het privéleven van Rutten komt aan bod, inclusief de scheiding.
Geweldig, noemt Geke Mateboer de samenwerking met Rutten terugkijkend. ‘En in tegenstelling tot wat sommige mensen nu misschien denken is hij juist heel erg open over zijn leven. Oók over zijn pijn en verdriet.’
Abels kijkt met gemengde gevoelens terug op de rumoerige voorgeschiedenis. ‘Ik heb er alles aan gedaan om Kagie en Rutten weer bij elkaar te krijgen, maar dat is me niet gelukt.’ Schouderophalend nam hij kennis van het feit dat Kagie zijn eigen boek, voor 80 procent afgerond, online heeft gezet. ‘Het is zijn kleine oorlogje, maar het is zijn goed recht om dat te doen.’
De breuk met Van der Heyden ging buiten hem om, zegt Abels. Over die mislukte samenwerking zegt hij wel: ‘Wat we per se niet wilden, was een boek uitbrengen dat meer pijn dan vreugde op zou leveren. Daar is zijn leven te rijk voor geweest. Ik wilde als uitgever onder geen beding een boek publiceren waar Edwin Rutten niet gelukkig mee zou zijn.’
Uit de eerste reactie van de hoofdpersoon blijkt dat Abels en Mateboer hun doel hebben bereikt. Edwin Rutten was erbij toen in de drukkerij het eerste exemplaar van de pers rolde.
Hij heeft niet geprobeerd zwarte bladzijden uit zijn leven uit het boek te houden, zegt hij. ‘Ik had er geen zin in zaken mooier voor te stellen dan ze waren. Ik ben bijna 82, als je dan nog de vlag voor jezelf moet uithangen is het niet best met je gesteld.’ Over de redenen van de breuk met eerst Kagie en later Van der Heyden houdt Rutten zich op de vlakte. Hij zegt iets over ‘feiten die niet klopten’ en ‘samenwerkingen die niet lekker liepen’. Op wat hij het ‘gedoe’ noemt, wil hij pas later reageren, ‘misschien’.
Edwin Rutten: ‘Als oude jazz-zanger bepaal ik mijn eigen timing. Eerst de presentatie. Daar wil ik ongelooflijk van genieten. Ik ga lekker een beetje signeren en hopelijk nemen de rakkers van weleer hun kinderen mee. Ik neem een bak spekkies voor ze mee. Dat vind ik leuk, daar heb ik aardigheid in.’
Geke Mateboer: Dag Rakkers! – Vijftig jaar Ome Willem. Uitgeverij AFdH; 274 pagina’s, €24,50
Rudie Kagie: Dag Rakkers! – De zeven levens van Edwin Rutten. Uitgave in eigen beheer, gratis te lezen op dagrakkers.nl.
Haye van der Heyden: En zo klom hij naar boven. Vanaf 23/1 verkrijgbaar via Uitgeverij Vogelvrij.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant