schrijft elke week over een alledaags opvoedkundig probleem waarvoor ze een oplossing zoekt.
‘Hoe kon ik een geweldige moeder zijn als ik daar geen voorbeeld in heb gehad?’, zegt de Amerikaanse lifestylegoeroe Martha Stewart in de documentaire op Netflix over haar leven, waarin ze wordt neergezet als een afstandelijke moeder. In haar ouderlijk huis was vroeger weinig genegenheid en Stewarts moeder vroeg zich later af of ze de kleine Martha wel genoeg had geknuffeld. Kun je het patroon van een kille jeugd doorbreken?
‘De zorg-interacties in onze jeugd vormen een blauwdruk die je meeneemt in de rest van je leven’, zegt Guy Bosmans, hoogleraar klinische kinder- en jeugdpsychologie aan de KU Leuven. In die zin heeft Martha Stewart een punt: het was lastiger voor haar om een liefdevolle ouder te zijn omdat ze geen voorbeeld had van hoe zo’n relatie eruitziet.
Hoe de eigen jeugd van ouders doorwerkt in de opvoeding van hun kinderen wordt ook wel ‘intergenerationele overdracht’ genoemd. Uit onderzoek blijkt dat dit vooral speelt bij aspecten als ‘warmte’, je ‘geaccepteerd voelen’ en ‘negativiteit’. ‘We zien dat ouders die weinig warmte en acceptatie en veel negativiteit meemaken zelf later over het algemeen meer moeite hebben met opvoeden’, zegt Sanne Geeraerts, die aan de Universiteit Utrecht onderzoek doet naar het overdragen van opvoedingsstijlen.
Het gaat hierbij niet om een-op-eenkopieergedrag. Het is dus niet zo dat een vader die zelf nooit werd geknuffeld, dat vervolgens ook nalaat bij zijn kroost. ‘Het is meer in algemene zin dat deze ouders vaker worstelen’, zegt Geeraerts. ‘Dat kan bijvoorbeeld óók zijn omdat ze compensatiegedrag vertonen: ze ervoeren zelf geen warmte en dus slaan ze een beetje door en gedragen ze zich opdringerig tegenover hun kind.’
Overigens spelen genen ook een rol. ‘Misschien erfde Martha Stewart ook eigenschappen van haar vader en moeder waardoor ze nou eenmaal wat minder warm is.’
Martha Stewart werd vroeger weinig geknuffeld. Dit lijkt te passen bij hoe er in de jaren veertig werd opgevoed. Was er toen überhaupt minder sprake van genegenheid? Experts zijn het erover eens dat de opvoedstijl is veranderd. Er is meer warmte en de afstand tussen ouder en kind is minder groot. ‘De gezinnen zijn kleiner. Ouders kunnen hun kinderen ook meer aandacht geven’, zegt Bosmans.
Enige voorzichtigheid bij het analyseren van de eigen jeugd is op zijn plaats. Uit onderzoek blijkt namelijk dat herinneringen vaak niet stroken met hoe iemand de opvoeding vroeger ervoer. ‘Als je iemand vraagt: hoe was het vroeger thuis, dan wordt het antwoord deels beïnvloed door de huidige band met je ouders’, aldus Geeraerts.
Ter geruststelling: vaders en moeders met kille ouders zijn zeker niet gedoemd om zelf ook ijskonijnen te worden. ‘De interacties in onze jeugd zorgen voor scripts in ons hoofd, maar die scripts worden steeds geüpdatet’, zegt Bosmans. ‘Later in het leven zijn er zeker kansen om het anders te doen. Door nieuwe ervaringen raken oude gebeurtenissen ondergesneeuwd.’
‘Mensen kunnen enorm veerkrachtig zijn’, beaamt Geeraerts. ‘Neem ouders die vroeger mishandeld zijn. Zij hebben een verhoogd risico op het mishandelen van hun eigen kinderen. Maar de meesten doen dat níét.’ Hoe doorbreek je de cyclus? ‘Wees je bewust van het patroon en reflecteer hierop. Zoek steun en vind geschikte rolmodellen in vrienden of een liefdevolle partner.’
Bij een warme opvoeding draait het overigens niet alleen om knuffelen, meent Bosmans, tevens schrijver van het boek Een GPS voor gezinnen. Gids voor een hechte band met je kind. ‘Het gaat erom dat ouders hun kind het gevoel geven dat het ertoe doet. Dat doe je ook door troost te bieden en te luisteren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant