De Nederlandse gasvoorraden raken razendsnel leeg. Terwijl de winter nog maar net is begonnen, is het vulniveau slechts 52 procent, gelijk aan het laagste peil van vorig jaar, dat toen pas in april werd bereikt. Experts zijn bezorgd: ‘De energiecrisis is allerminst voorbij.’
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
Waarvoor worden de gasvoorraden gebruikt?
Nederland heeft vijf ondergrondse gasopslagen, waarin aardgas wordt bewaard om de winter goed mee door te komen. Als in de zomer de vraag laag is en de prijzen doorgaans ook, worden ze gebruikt om goedkoop gas in op te slaan, dat in de winter kan worden gebruikt. Aan het begin van het najaar waren de Nederlandse gasvoorraden voor 92,6 procent gevuld.
Waarom zijn ze nu al zo leeg?
Terwijl de winter net is begonnen, zijn de voorraden voor nog maar 52 procent gevuld: een niveau dat vorig jaar pas in april werd bereikt. Dat het zo hard is gegaan, komt onder meer doordat het de afgelopen maanden weinig heeft gewaaid. Omdat windturbines minder energie leverden, moesten de gascentrales volop draaien.
Bovendien zijn de prijzen op de zogenoemde spotmarkt, waar aardgas tegen dagprijzen wordt verhandeld, hoger dan de prijs die afgelopen zomer werd betaald voor het gas dat nu in de buffers zit. Daarom wordt dit gas eerst verkocht en wordt er relatief weinig op de spotmarkt gekocht, zegt Hans van Cleef, energieanalist bij adviesbureau Publieke Zaken. In de lente zullen de bergingen daarom een stuk leger zijn dan in voorgaande jaren.
Hoe erg is dat?
Problemen met de energievoorziening worden deze winter niet verwacht, laat het ministerie van Klimaat en Groene Groei weten. Maar als de voorraden komende zomer niet voldoende worden gevuld, kan dat de volgende winter anders zijn, waarschuwen experts.
Wie is verantwoordelijk voor het vullen?
De gasvoorraden worden grotendeels gevuld door commerciële partijen. Dit gebeurt in de zomer, als de vraag naar aardgas gering is en de prijzen doorgaans lager. Dan loont het de voorraden aan te vullen met goedkoop gas, dat in de winter tegen een hogere prijs wordt verkocht.
Dit jaar is het beeld precies omgekeerd: op de termijnmarkt liggen de prijzen voor aanstaande zomer hoger dan voor de volgende winter. Economisch gezien is er daarom geen reden voor bedrijven de voorraden aan te vullen: er valt niets aan te verdienen.
Het ministerie erkent dat de zogenoemde ‘spread’ (het verschil tussen zomer- en winterprijzen) net als in 2022 ongunstig is. Het zegt de spread goed in de gaten te houden.
De kans is reëel dat er komende zomer niet of niet genoeg wordt bijgevuld, zeggen experts. Al kan het kabinet staatsbedrijf EBN verplichten 20 terawattuur (een maat voor de hoeveelheid energie) van de voorraden te vullen, mocht de markt niet genoeg gas inslaan. Gasunie adviseert in totaal 110 terawattuur in voorraad te hebben aan het begin van de winter.
Die 20 terawattuur is niet genoeg om de voorraden voldoende aan te vullen. ‘Iedereen weet nu dat er in de zomer extra moet worden ingekocht. Dus nemen speculanten posities in en drijven zo de prijs op’, zegt Van Cleef.
Kan elders geen goedkoper gas worden gekocht?
‘De overheid heeft verschillende maatregelen genomen om leveringszekerheid op peil te houden’, laat een woordvoerder weten. ‘Denk aan uitbreiding van de lng-importfaciliteiten, de inzet van EBN en het (financieel) stimuleren van energiebesparing.’
Het probleem schuilt echter niet in de importcapaciteit, maar in de aanvoer van aardgas en lng. Nederland haalt zijn aardgas nu vooral uit Noorwegen, via pijpleidingen. En het komt per schip als vloeibaar lng uit de Verenigde Staten en Qatar. Veel alternatieven zijn er niet. ‘De markt is nog altijd krap’, zegt Van Cleef.
In 2026 komt er extra productiecapaciteit voor lng bij. Vanaf dat moment verandert de huidige verkopersmarkt, waarbij aanbieders de prijs bepalen, meer in een kopersmarkt. Maar voor de volgende winter van 2026 geldt dit nog niet.
In 2018 waren de gasopslagen aan het eind van de winter overigens ook slechts voor 10 procent gevuld. ‘Aan het eind van de zomer zaten ze toen weer boven de 90 procent’, aldus het ministerie. Maar toen was er geen sprake van een negatieve spread tijdens de zomer.
Kunnen de prijzen weer net zo hoog worden als in 2022?
In dat najaar ging de gasprijs door het dak: Europa was nog grotendeels afhankelijk van Russisch gas en Moskou had de kraan dichtgedraaid.
Van Cleef wil niet uitsluiten dat de prijzen dit jaar opnieuw zullen pieken. ‘Als we onder de verplichte 90 procent vulling dreigen te blijven, kan er weer paniek uitbreken.’ Zijn prijspieken als in 2022 opnieuw mogelijk? Van Cleef: ‘Na twintig jaar ervaring in de financiële markten durf ik niet meer te zeggen: de prijs van toen gaan we nooit meer zien.’
Want Europa heeft zich opnieuw afhankelijk gemaakt, nu van de Verenigde Staten, waar Donald Trump straks als president in het Witte Huis zit en dreigt met een handels- en tarievenoorlog. Van Cleef: ‘Geen idee wat hij gaat doen, maar ik durf er mijn handen niet voor in het vuur te steken.’
Kredietverzekeraar Allianz Trade is positiever. Hun analisten denken dat de Europese gasprijs de komende vijf jaar juist met meer dan 15 procent kan dalen omdat Trump fossiele winning wil stimuleren.
Naast de VS is Europa afhankelijk van Qatar voor zijn lng. Dit land dreigde eind vorig jaar de gaskraan deels te sluiten als Brussel een nieuwe wet aanneemt die bepaalt dat grote bedrijven mensenrechten en milieunormen moeten naleven.
Dus de energierekening gaat weer omhoog?
Nederlanders die nu hun energiecontract moeten verlengen, merken de gevolgen al. ‘Wij zien een duidelijke stijging ten opzichte van begin oktober’, zegt Geert Wirken van Keuze.nl. Volgens deze prijsvergelijker is een jaarcontract voor gas bij een prijsvechter als Budget Energie nu 15 procent duurder.
Mogelijk valt de schade mee als de winter zacht is en het voldoende waait, zodat er veel groene stroom wordt geproduceerd. Maar dat is onzeker. Van Cleef is er niet gerust op. ‘Politici vertellen graag dat de energiecrisis achter ons ligt, maar ze is allerminst voorbij.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant