Het besluit van Meta-ceo Mark Zuckerberg om de samenwerking met onafhankelijke factcheckers te stoppen zal gevolgen hebben die verder reiken dan het platform alleen, zegt factchecker en universitair docent Peter Burger. ‘Dit zag ik niet aankomen, in ieder geval niet zo snel.’
is techredacteur voor de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over sociale media en kunstmatige intelligentie.
Peter Burger doet aan de Universiteit Leiden onderzoek naar nepnieuws en werkte in 2017 als externe factchecker voor Meta – toen nog Facebook. ‘Deze organisaties functioneren niet alleen als een soort bijsluiter voor social media, maar leveren ook een doorlopende rapportage van wat er aan onjuiste informatie circuleert.’
‘Nadat Trump in 2016 werd verkozen, schreven de gevestigde media onophoudelijk over hoe desinformatie een bedreiging voor de democratie vormt’, zegt Zuckerberg in een vijf minuten durend filmpje dat hij zelf op zijn platforms plaatste. ‘We hebben in goed vertrouwen geprobeerd die zorgen te adresseren, zonder als scheidsrechter voor de waarheid te willen spelen. Maar factcheckers waren te politiek gekleurd, en hebben meer vertrouwen kapotgemaakt dan opgeleverd, vooral in de Verenigde Staten.’
U werkte zelf als factchecker voor Facebook. Zag u deze ommezwaai aankomen?
‘Ik vind het schokkend. Hoewel het beslist niet goed werkte, koos Facebook tot nu toe voor de lijn: we moeten iets doen tegen de valse berichten op social media. Nu zegt hij tot die factchecks te zijn gedwongen, door druk van de regering-Biden en de Europese overheid. Met het aantreden van Trump breekt volgens Zuckerberg een periode aan waarin hij weer zijn eigen beleid kan voeren. Maar het hele factcheckprogramma begon júíst met het aantreden van Trump als president, eind 2016.’
U werkte met de Universiteit Leiden mee aan het factcheckprogramma van Facebook. Hoe ging dat?
‘We waren maar met een paar mensen, mijn collega Alexander Pleijter en wat studentassistenten. Op een dashboard kregen we berichten te zien die door gebruikers waren gerapporteerd, we bepaalden zelf of we ze de moeite van het controleren waard vonden. Als dat zo was, schreven we een factcheck die we inleverden bij Facebook en op onze eigen site publiceerden. Gratis toegankelijk voor iedereen. Facebook besliste zelf of het daarna een waarschuwing aan een bericht hing dat we hadden gecontroleerd.
‘Van de berichten die we controleerden waren er veel afkomstig van wat je pulpnieuwssites kunt noemen. Het bijzondere was dat die berichten zonder meer kwaadaardig konden zijn, maar dat daar niet per se een politieke bedoeling achter zat. Het ging er puur om dat mensen op het bericht klikten, zodat de site meer bezoekers kreeg en zo geld verdiende met advertenties. Ik herinner me een foto waarop drie asielzoekers zogenaamd een hondje doodtrapten – zowel het bericht als de foto waren nep.’
Waarom stopte de samenwerking na een jaar?
‘Eind 2017 moest het contract worden vernieuwd. De universiteit kon de kosten van de aansprakelijkheidsverzekering niet betalen. Als iemand ons zou aanklagen vanwege een factcheck, werden wij daarvoor aansprakelijk gesteld.’
De factcheckorganisaties krijgen nu geen geld meer van Meta. Welke gevolgen heeft dit?
‘Voor onafhankelijke factcheckorganisaties blijven als inkomstenbronnen subsidies van liefdadigheidsinstellingen en regeringen over, en hier en daar misschien wat abonnementen of advertentiegeld. Maar socialemediabedrijven zijn de grootste inkomstenbronnen. Als Meta’s nieuwe beleid wereldwijd wordt uitgevoerd is de kans groot dat veel van dit soort organisaties omvallen.’
Zuckerberg zet in zijn video factchecken af tegen de vrijheid van meningsuiting. Wat vindt u daarvan?
‘Zuckerberg klaagt over zogenaamde linkse factcheckers die censuur pleegden op zijn platforms. Zijn interne systeem zou niet goed werken omdat het te veel berichten verwijdert die niet in strijd zijn met de regels van het platform, waardoor mensen niet vrij zijn om zich te uiten. En dus moet het hele systeem op de schop.
‘Maar daarmee draait hij de boel om: waarom maakt hij het systeem niet beter, neemt hij niet meer mensen aan om het platform te modereren? Factchecking gaat om meer dan alleen berichten controleren. Het biedt ook inzicht in wat voor nepnieuws er in de samenleving circuleert, waar het vandaan komt. Dat Zuckerberg de taal van Trump en Elon Musk over zou nemen zag ik niet aankomen, of in ieder geval: niet zo snel.’
Alles over tech vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant