Het elektriciteitsnet van de afvallige Moldavische regio Transnistrië staat op instorten. Oorzaak is het wegvallen van Russisch gas, dat sinds 1 januari niet meer naar Moldavië stroomt. Inwoners zitten zonder verwarming en de elektriciteit wordt acht uur per dag uitgeschakeld.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Bij gebrek aan centrale verwarming zijn duizenden inwoners van Transnistrië overgeschakeld op elektrische kachels. Om overbelasting van het energienet te voorkomen, roepen de autoriteiten van de separatistische regio burgers op om hun huizen indien mogelijk met houtstook te verwarmen. ‘Gelukkig is onze regio rijk aan bossen,’ aldus Vadim Krasnoselski, de leider van de niet-erkende republiek, die ruim 300 duizend inwoners heeft.
Jarenlang voorzag het Russische staatsgasbedrijf Gazprom Transnistrië van gratis gas, maar op nieuwjaarsdag kwam daar abrupt een eind aan. Het Russische gas werd aangevoerd via een pijplijn die over Oekraïens grondgebied loopt. Kyiv wil de overeenkomst die dat regelde niet verlengen.
Er is een alternatieve route die Gazprom zou kunnen gebruiken om Transnistrië van gas te blijven voorzien, met een pijplijn die via Turkije, Bulgarije en Roemenië naar Moldavië stroomt. Gazprom weigert dat echter, naar eigen zeggen omdat Moldavië een schuld van honderden miljoenen euro’s zou hebben openstaan bij het gasbedrijf. Het zou gaan om een openstaande rekening uit de tijd dat Moldavië nog Russisch gas afnam.
Volgens de Moldavische regering bedraagt die schuld slechts zo’n 8 miljoen euro, een bedrag dat is bevestigd in een door Moldavië aangevraagd onafhankelijk onderzoek. Gazprom zou een aanbod van Chisinau om dit lagere bedrag over te maken hebben geweigerd.
Transnistrië scheidde zich bij het uiteenvallen van de Sovjet-Unie begin jaren negentig af van Moldavië, en wordt daarbij militair gesteund door Rusland. Sindsdien functioneert Transnistrië als zelfstandige staat, hoewel geen enkel land de onafhankelijkheid erkent – ook Rusland niet.
Wel is de separatistische republiek sterk afhankelijk van Moskou. Zo heeft het Russische leger in Transnistrië een ‘vredesmacht’ gestationeerd van zo’n vijftienhonderd manschappen. Daarnaast beschikt ruim twee derde van de bevolking van de separatistische republiek over een Russisch paspoort.
De grootste elektriciteitscentrale van Transnistrië, die draaide op Russisch gas, kan door het gastekort niet langer aan de vraag voldoen. In grote delen van de regio is een schema van geplande stroomuitval van kracht, waarbij inwoners overdag in totaal acht uur zonder stroom zitten. Fabrieken en veel bedrijven blijven gesloten en de schoolvakantie is verlengd.
Hoe langer de gascrisis aanhoudt, hoe verder Transnistrië in de problemen komt. Over een à twee weken zijn ook de laatste gasvoorraden uitgeput, verwachten de autoriteiten. Tot nu toe kan een deel van de Transnistriërs nog gas gebruiken om op te koken.
Om het gasgebruik te verminderen, is de grootste elektriciteitscentrale overgeschakeld op kolen. Ook de kolenvoorraad is echter eindig: leider Krasnoselski stelt dat Transnistrië de centrale tot eind februari draaiende kan houden, maar de Moldavische regering waarschuwt dat die schatting te optimistisch is en dat de brandstof al aan het eind van deze maand op is.
De gascrisis is de inzet van een hoogoplopend politiek conflict tussen enerzijds Moldavië en anderzijds Transnistrië en Rusland. Transnistrische media, die in handen zijn van de pro-Russische autoriteiten, geven Oekraïne, Moldavië en het Westen de schuld van de problemen.
De Moldavische premier Dorin Recean stelt dat Rusland de crisis doelbewust heeft veroorzaakt om Moldavië te destabiliseren en het conflict tussen Moldavië en Transnistrië op te stoken. ‘Rusland heeft de gastoevoer afgesloten naar een regio die zij onder controle hebben en staan vervolgens niemand toe om die regio te helpen,’ aldus Recean.
Moldavië zegt bereid te zijn om bij te springen met elektriciteit, humanitaire hulp en gas uit de Europese Unie, maar Transnistrië heeft dat aanbod afgeslagen.
Het dichtdraaien van de gaskraan heeft minder gevolgen voor Moldavië, omdat het land al in 2022 is afgestapt van Russisch gas. Wel vreest Moldavië problemen met de elektriciteitsvoorziening. De grote elektriciteitscentrale in Transnistrië voorzag voorheen in ruim driekwart van de Moldavische vraag. Per 1 januari neemt Moldavië echter geen Transnistrische stroom meer af.
Met het oog op mogelijke tekorten heeft de Moldavische regering de noodtoestand uitgeroepen. Chisinau roept burgers op om zuinig om te springen met elektriciteit en de regering heeft tal van maatregelen genomen om het stroomgebruik te verlagen. Ook importeert Moldavië extra elektriciteit uit buurland Roemenië, waardoor Moldavië vooralsnog is gevrijwaard van stroomuitval.
De Slowaakse premier Robert Fico is woedend op de Oekraïense regering die weigert om Russisch gas door te blijven voeren. De populistische Fico geldt als een van de meest pro-Russische regeringsleiders van de EU. Samen met Hongarije en Oostenrijk behoorde Slowakije tot de laatste drie EU-lidstaten die nog goedkoop Russisch pijplijngas gebruikten.
Door het verlopen van het doorvoercontract moet Slowakije een alternatief vinden voor het Russische gas. Daarbij verwacht Fico een stuk duurder uit te zijn: hij heeft de kosten geraamd op zo’n 500 miljoen euro. Ook voorspelde hij dat het dichtdraaien van de gaskraan ‘drastische gevolgen’ zou hebben voor de Europese gasmarkt.
Als vergelding dreigde Fico een eind te maken aan de Slowaakse export van elektriciteit naar Oekraïne. Het Oekraïense elektriciteitsnet is zwaar beschadigd door aanhoudende Russische luchtaanvallen, waardoor Oekraïne steeds afhankelijker is van stroom uit buurlanden als Roemenië, Hongarije en Slowakije. Tot dusver heeft Fico zijn dreigement niet waargemaakt. Ook de door Fico voorspelde stijging van de gasprijzen is uitgebleven.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant