In Oostenrijk krijgt de FPÖ voor het eerst de kans een regering te leiden. De radicaal-rechtse partij werd aanvankelijk uit de onderhandelingen gehouden, maar is nu aan zet in de formatie. We bellen met onze correspondent Remco Andersen.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Remco. De FPÖ heeft van de Oostenrijkse president Alexander Van der Bellen de opdracht gekregen een regering te vormen met de conservatieve ÖVP. Eerder hield die partij de FPÖ nog buiten de deur. Wat is daar veranderd?
‘De ÖVP, de grote conservatieve volkspartij, zegt vaak dat ze verantwoordelijkheid wil nemen voor het landsbestuur. Tot voor kort bedoelden ze daarmee: radicaalrechts buiten de regering houden. Karl Nehammer, tot afgelopen weekend leider van de ÖVP, zei tijdens deze campagne steevast niet te gaan samenwerken met de FPÖ zolang die partij onder leiding staat van de omstreden Herbert Kickl. Afgelopen weekeinde legde Nehammer na mislukte onderhandelingen met de andere partijen echter zijn functie als regeringsleider en partijleider neer.
‘In het bestek van enkele dagen heeft de partij daarop een draai van 180 graden gemaakt. Nehammers opvolger Christian Stöcker, voorheen ook tegenstander van samenwerking met de FPÖ, verstaat nu onder verantwoordelijkheid nemen het zo snel mogelijk vormen van een nieuwe regering, ook als dat met de FPÖ is.’
Hoe kijk jij naar die draai?
‘De ÖVP heeft in het verleden drie keer een regering gevormd met de FPÖ, maar wel met die laatste partij als junior partner. De laatste jaren is de FPÖ steeds verder naar rechts opgeschoven. De ÖVP kwam bij de verkiezingen van september als tweede uit de bus, achter de FPÖ. Als ze nu een coalitie zouden vormen met de FPÖ aan het roer, zou dat een totale afgang zijn voor de partij. De ÖVP moet dan tweede viool spelen, terwijl ze de FPÖ aan de macht hebben geholpen.
‘Theoretisch zou de ÖVP kunnen proberen het kanselierschap te winnen, door te dreigen met nieuwe verkiezingen als ze het niet krijgen. Maar succes is onwaarschijnlijk; bij nieuwe verkiezingen is de kans groot dat de ÖVP nog meer schade oploopt.’
Hoe extreem is de FPÖ?
‘Het verkiezingsprogramma van de FPÖ heeft de titel: ‘Fort Oostenrijk, fort van de vrijheid’. De FPÖ wil een complete asielstop en zet in op remigratie van migranten en vluchtelingen. Ze beklagen zich over ‘genderwaanzin’, ontkennen door de mens veroorzaakte klimaatverandering, voerden een kruistocht tegen coronamaatregelen. De steun aan Oekraïne moet beëindigd worden, en de EU hervormd of verlaten.
‘Het Hongarije onder premier Viktor Orbán geldt als een voorbeeld voor Kickl: ontdaan van instituties als vrije media en onafhankelijke rechtbanken. Kickl heeft bijvoorbeeld gezegd dat ‘het recht de politiek moet volgen en niet de politiek het recht’. Werkelijk op alle vlakken schuurt de FPÖ tegen het extreemrechtse aan. Vergelijkingen gaan altijd mank, maar als het moet: de FPÖ is beter vergelijkbaar met het Nederlandse Forum voor Democratie dan met de PVV.’
Hoe schat jij de kansen in dat het ook echt tot een FPÖ-kabinet komt?
‘Al tijdens de verkiezingen hoorde ik mensen in Oostenrijk zeggen dat de ÖVP en de FPÖ helemaal niet zo vreselijk veel van elkaar verschillen, maar vooral een andere toon hebben. Zeker op het gebied van asiel en migratie zouden de partijen elkaar prima moeten kunnen vinden. De rechtse vleugel van de ÖVP ziet migratie ook als het belangrijkste thema van deze tijd.
‘Oostenrijk verkeert op dit moment in een diepe economische crisis. Het land heeft een enorm begrotingstekort voor de komende jaren; daardoor ligt zelfs het ingrijpen van de Europese Unie op tafel. Binnen de ÖVP zie je nu dat de stem die het land zo snel mogelijk uit de crisis wil leiden, heeft gewonnen. Het blijft natuurlijk mogelijk dat er nieuwe verkiezingen komen, maar zelfs in de Oostenrijkse media gonst het dat er vanwege de crisis daarvoor eigenlijk niet eens geld is.’
Wat zou zo’n kabinet betekenen voor Oostenrijk?
‘Als er één ding gebleken is uit de vorige regeringsdeelnames van de FPÖ is dat de partij niet kan regeren. Ze beschikken niet over de juiste mensen en de benodigde expertise. Ironisch genoeg hoopt het Oostenrijkse democratische midden er nu op dat dit ertoe leidt dat een samenwerking tussen de FPÖ en de ÖVP snel uiteenvalt.
‘Onder de delen van de samenleving die positief tegenover samenwerking met de FPÖ staan lijkt het sentiment te zijn dat het niet zo’n vaart zal lopen met de gekste plannen van de FPÖ. Het Oostenrijkse systeem zou robuust genoeg zijn om de partij in toom te houden. Het is maar zeer de vraag of dat zo is: als je kijkt naar het verleden – zowel het verre Europese verleden als het meer recente – is dat niet altijd zo gebleken. Dit is een heel gevaarlijk experiment voor Oostenrijk.’
Welke consequenties kan dat hebben voor de rest van Europa?
‘Oostenrijk is in bepaald opzicht een windvaan gebleken als het gaat over de opmars van radicaal-rechts in Europa. In de jaren negentig was het FPÖ-leider Jörg Haider die de basis legde voor het soort nationalistische rechts-populisme dat sindsdien ook is gegroeid in andere delen van Europa. Nu staat Oostenrijk op het punt een regering te krijgen onder leiding van een partij die balanceert op het randje van extreemrechts.
‘Binnenkort zijn er verkiezingen in Duitsland, waar het radicaal-rechtse AfD in opkomst is. Je hoort hier nu al politici, zoals de minister van Economische Zaken Robert Habeck, zeggen dat wat zich in Oostenrijk afspeelt het gevolg is van het falen van het democratische midden. Dat mag zich volgens Habeck absoluut niet herhalen in Duitsland.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant