Aardbevingen zijn het Tibetaanse plateau niet vreemd. Toch is de zware beving van kracht 7.1 die dinsdagochtend vroeg Tibet trof, van een bijzonder slag: niet direct veroorzaakt door op elkaar botsende aardplaten, en een andere kant op dan je zou verwachten.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant.
Bekijk de zuidrand van het Tibetaanse plateau, net over de grens van India, op Google Maps, en je ziet het al snel, vertelt hoogleraar plaattektoniek Douwe van Hinsbergen (Universiteit Utrecht). Behalve ribbels die horizontaal lopen, van west naar oost, zitten er ook verticale vouwen in het landschap, hier en daar herkenbaar aan de langgerekte, van noord naar zuid lopende meertjes.
Ook te zien: de vouwen lopen niet recht, maar zien er eerder uit als uitlopende klodders kaarsvet, die wegbiggelen naar het oosten. Dat is dan ook precies wat hier gebeurt, vertelt Van Hinsbergen. Niet met kaarsvet, maar met aardkorst.
‘Het Tibetaanse plateau is zo hoog opgetild, dat het kilometers diep onder de grond heet en zacht begint te worden en als gelei aan het inzakken is’, zoals hij het verwoordt. ‘En omdat het materiaal nergens heen kan, zakt deze pudding naar het oosten weg.’ En net als de scheuren die je soms ziet in een verzakkende asfaltweg op een dijk, ontstaat daarbij soms schade, is een andere vergelijking die hij gebruikt.
Ziedaar de oorzaak van de beving, kracht 7.1, die in de nacht van maandag op dinsdag rond twee uur Nederlandse tijd zeker tientallen mensen het leven kostte in Tibet. ‘En als na een uurtje al duidelijk is dat er 53 dodelijke slachtoffers zijn, houd ik mijn hart vast hoe ver het dodental nog oploopt’, zegt Van Hinsbergen, die het gebied kent.
Dit is het gebied waar de Indiase aardplaat met veel kracht onder de Euraziatische aardplaat wordt geperst, met zo’n vier tot vijf centimeter per jaar. ‘Dat bulldozert de hele boel op’, zegt Van Hinsbergen, en leidt op zich al veelvuldig tot aardbevingen. Zoals de grote Nepalese beving, kracht 7.8, die in april 2015 zo’n negenduizend mensen het leven kostte.
Maar daarnaast zijn er dus ook bevingen zoals die van deze week. De huidige beving, met het epicentrum maar vijftig kilometer ten noorden van de Mount Everest, is heftig in zijn soort, zegt Van Hinsbergen. ‘Het is de eerste keer dan ik van zo’n grote beving van dit type in dit gebied hoor. Een kracht van 7.1 is sowieso groot.’
Wat de herschikking in de ondergrond precies voor gevolgen zal hebben, is niet goed te voorzien. ‘Omdat het zo’n pudding is, is dit niet een groot vertakt netwerk van breuken die aan elkaar vastzitten’, duidt Van Hinsbergen. Waar in de regio de spanning door de verschuiving groter is geworden, is daardoor slecht te zeggen. In de eerste zes uur na de beving waren er in elk geval al dertien forse nabevingen, in kracht oplopend van kracht 4,1 tot 5,1.
Het gebied, een van de actiefste seismologische plekken ter wereld, heeft een beruchte geschiedenis van aardbevingen. Zoals de beving van 2008 in Sichuan, die meer dan tachtigduizend mensen het leven kostte, ‘op de plek waar die Tibetaanse pudding naartoe beweegt en over Zuid-China heen zakt’, verwoordt Van Hinsbergen.
De beving is om nog een heel andere reden opvallend, vindt Van Hinsbergen: het is de eerste grote beving waarbij de snelle, eerste duidingen door aardwetenschappers met kennis van zaken nu eens niet plaatsvinden op X, maar op BlueSky. ‘Kennelijk is het vakgebied massaal overgestapt naar BlueSky’, zegt Van Hinsbergen, die zelf ook de overstap maakte.
Twitter bericht wordt geladen...
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant