Géén houtkachel is het beste voor de luchtkwaliteit. Maar wie toch graag een vuurtje wil maken deze winter: hier vier stooktips voor zo min mogelijk schadelijke rookpluimen.
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Zonder schuldgevoel een open haard of houtkachel aanzetten wordt steeds lastiger. Een groeiende stapel rapporten wijst op de schadelijke impact van houtvuur op de gezondheid. Zo komt bij de verbranding een cocktail aan schadelijke stoffen vrij, zoals fijnstof en roet.
Het gaat om flinke hoeveelheden: van alle uitstoot in Nederland van de beruchte PM2,5 fijnstofdeeltjes, die vanwege hun kleine formaat makkelijk de longen binnendringen, komt volgens het RIVM een kwart van houtstook. Houtstook – behalve van houtkachels en open haarden ook afkomstig van barbecues en vuurkorven – is zelfs een grotere bron van fijnstof dan wegverkeer.
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Overheidsinstanties nemen allerlei maatregelen om houtstook te verminderen, zoals een verbod op de aanleg van rookkanalen bij nieuwbouw of boetes voor wie stookt bij weinig wind.
De houtkachel ongebruikt laten is dus verreweg het beste voor de gezondheid. Maar ja, ondertussen hebben in Nederland wel 1,2 miljoen huishoudens een houtkachel of open haard. En velen genieten van zo’n knapperend vuurtje. Dus voor wie tóch een vuurtje maakt binnenshuis: hoe doe je dat op de vriendelijkste manier voor de luchtkwaliteit? Vier tips.
Hoe minder wind, hoe groter de overlast van de rook. Als de windkracht 2 Beaufort of minder is, kondigt het RIVM via de zogeheten Stookwijzer een ‘code rood’ af. Het advies is dan om niet te stoken. Zo’n code rood geldt voor een periode van zes uur. Wie die negeert kan in de gemeente Amersfoort een boete krijgen van 100 tot 400 euro.
De Stookwijzer kun je installeren op je telefoon. Waar code rood voor noodweer zeldzaam is, is dat voor stoken allerminst het geval. 38 procent van de tijd is het weer dermate ongunstig dat er een melding met ‘Code rood: stook geen hout!’ op je scherm verschijnt.
Iedereen die weleens een kampvuur heeft aangestoken, zal het zijn opgevallen: nat hout brandt slecht. En áls het brandt, veroorzaakt het veel rook. Vers hout heeft een vochtigheid van 50 procent. Het verschilt per houtsoort, maar twee jaar drogen is al gauw nodig om dat te bereiken.
Je kunt het hout het beste drogen op een open plek waar de wind er goed langs kan. Zet het hout onder een dakje tegen de regen en op een verhoging zodat het vocht van de grond er niet in kan trekken. Nadrogen in een rekje vlak bij de kachel kan het hout extra droog maken.
Nieuwsgierig hoe het ervoor staat met de vochtigheid? Hak een blok doormidden en prik erin met een houtvochtmeter, voor zo’n 20 euro te koop bij de bouwmarkt. Prik in een paar verschillende ‘aders’ en kijk wat het gemiddelde is. Onder de 15 procent is het beste, aldus De Groene Stoker, een stichting met tips en een gratis online-cursus voor milieubewuste stookliefhebbers.
Krantenpapier in de open haard proppen en er wat houtjes omheen draperen? Stop! Vuurkenners weten een betere methode om het vuur aan te krijgen, met minder rookontwikkeling: de ‘Zwitserse methode’. Die werkt als volgt.
Zet eerst het rookkanaal maximaal open. Plaats vervolgens op de bodem van de kachel een stuk of drie blokken hout parallel aan elkaar, daar bovenop kruislings drie wat kleinere blokken hout, en daar weer bovenop kruislings twee rijen aanmaakhoutjes. Leg op de top van de stapel een paar aanmaakblokjes of wokkels en aansteken maar. Als het lekker brandt, kun je de luchttoevoer op driekwart open zetten.
Dit is de meest dubieuze tip, geven we direct toe. Want zoals gezegd: het beste voor je gezondheid is en blijft géén hout stoken. Bovendien is het maar de vraag hoelang je nog kunt genieten van die kachel. Zo geldt in de gemeente Utrecht vanaf 2030 een verbod op het gebruik van houtkachels en open haarden. Mogelijk volgen andere gemeenten en dan zit je daar met je dure nieuwe kachel.
Toch maakt het type kachel wel degelijk veel uit. Een moderne kachel met Ecodesign-keurmerk stoot al gauw vijf keer zo weinig fijnstof uit, meldt TNO. Nog beter is een pelletkachel: nog eens twee tot drie keer minder fijnstofuitstoot dan die Ecodesign. In een pelletkachel gaan korrels samengeperst hout.
Tot slot nog een kanttekening bij alle stooktips van Gerard Hoek, luchtkwaliteitexpert van de Universiteit Utrecht. ‘Moderne kachels zijn schoner, maar als er vervolgens weer meer mensen gaan stoken neemt de uitstoot alsnog toe. Vergelijk het met auto’s: ja, moderne auto’s zijn schoner dan oude auto’s. Maar niet autorijden is verreweg het beste voor milieu en gezondheid.’
Bovendien vraagt Hoek zich af hoe realistisch het is dat mensen thuis trouw alle stooktips opvolgen. ‘Voorkom dat het hout gaat smeulen, lees ik dan vaak in de tips. Tsja, in de praktijk gaan de meeste mensen ’s avonds naar bed en laten het hout uitbranden.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant